Letters Home

’n Oomblik van Laat Gaan

Ek het sy jong manslyf styf teen my vasgedruk. My trane het vlak gelê. Met ’n groen tas, met net die nodigste en ’n dun kombers, het hy stoksielalleen deur die lughawe se sekuriteit gestap. Ek het omgedraai om alleen te wees en om die vrees, die bekommernis en die stil laat gaan van drome wat ons eens so opgewonde gemaak het, te verwerk.

Die Drome wat Ons Beplan het

Vir jare het ons ’n sekere toekoms vir ons kinders voorgestel. Studies aan ’n universiteit naby die huis en naweke waar hulle saam met nuwe vriende huis toe kom. Ek kon ’n huis sien vol lag, stories en die bekende ritme van gesinslewe.

Ons het jare tevore reeds studenteverblyf gekoop, met die oortuiging dat dit ’n verantwoordelike en veilige besluit is. Ek het my kinders gevisualiseer as selfversekerde jong volwassenes, op pad klas toe, besig om die toekoms te leef wat hulle beplan het.

Die lewe het egter ’n manier om daardie planne sagkens en soms skielik te herskryf.

Jacques: Die Krag van Drie Punte

Jacques, ons oudste, het sy matriekuitslae twee weke voor eerstejaarregistrasie ontvang. Hy het goed gevaar en sy punte het jare se harde werk weerspieël. Sy Wiskunde-punt was egter drie punte te min vir toelating tot die graad waarvoor hy reeds voorlopige keuring gehad het. Net drie punte! Daardie drie punte het alles verander.

Hy is by ’n ander universiteit aanvaar, maar sonder verblyf. Sy eerste aand het hy op die kaal vloer van sy niggie se woonstel, met net ’n dun kombers, geslaap. As ouer was dit moeilik om hierdie onsekerheid te aanskou.

Wat soos ’n terugslag gevoel het, het sy leerskool geword. Hy het geleer om hulp te vra, aan te pas en te improviseer en uitdagings in geleenthede vir groei te verander.

Hy het sy studies voltooi te midde van die onsekerheid van COVID, en sy eie vegan bakkery, The Cinnamon Club, begin. Vyf jaar later is dit ’n suksesvolle besigheid met lojale kliënte.

Daardie drie punte? Dit het hom presies gebring waar hy moes wees.

Christo: Alleen, maar nie eensaam nie

Ons middelste seun, Christo, het ’n duidelike prentjie van sy universiteitslewe gehad. Dit het ingesluit koshuislewe, vriendskappe en ’n volle kampuservaring. As ekstrovert was hy gereed om dit alles aan te pak.

In sy matriekjaar het ons lewens egter drasties verander. My man het ’n werksgeleentheid oorsee gekry, en ons het na Switserland verhuis. Skielik moes Christo universiteitslewe alleen hanteer, akademies, sosiaal en emosioneel. Hy kon nie oor naweke of vakansies huis toe kom nie.

Net twee maande nadat sy universiteitsreis begin het, het die wêreld weens die pandemie tot stilstand gekom. Terwyl baie studente huis toe gegaan het, het hy in die koshuis agtergebly saam met net ’n klein groepie ander wat nêrens anders heen kon gaan nie.

Wat totaal isolerend kon wees, het in werklikheid iets ryks en betekenisvols geword. Hy het diep vriendskappe gevorm. Dit was verbindings wat langer as die universiteit tydperk sou voortduur. Soms het hy opgestaan en leierskap geneem. Uiteindelik is hy tot die koshuis se huiskomitee verkies, waar hy ’n stem geword het vir dié wat dikwels onsigbaar gevoel het.

Sy pad het oor meer as net studies gegaan. Dit het oor mense, veerkragtigheid en verbondenheid gegaan.

Zander: Drome in Wording

Ons jongste seun, Zander, is nou in graad 11 en het die grootste deel van sy skoolloopbaan in Switserland voltooi. Ons begin weer droom, maar hierdie keer ’n bietjie anders.

Hy hoop om ingenieurswese in Europa te studeer, verkieslik in ’n land waar hy gemaklik met die taal en kultuur is, soos Nederland. Onlangs het ons ’n universiteit tydens ’n ope dag besoek. Ek het hom dopgehou terwyl hy saam met ander studente aan ’n projek werk. Hy het ingeskakel, die oomblik aangegryp en begin sien hoe hy daar kan inpas. Later het hulle saam na ’n studente-kuierplek gegaan. Ek het weer daardie bekende gevoel van hoop, gemeng met onsekerheid, gekry.

Ons het by ’n opleidingshotel gebly wat deur gasvryheidstudente bestuur word en waar leer deur werklike ervaring plaasvind. Dit het my weer herinner dat groei selde in beheerde omgewings gebeur. Dit gebeur net soos met my ouer seuns in doen, in probeer, in uitdagings oorkom en in weer opstaan.

Wanneer die Lewe ’n Ander Rigting Inslaan

Ouerskap is ’n reis vol deurlopende lesse en om te laat gaan is deel daarvan. Maak nie saak hoe sorgvuldig ons as ouers beplan nie, ons kinders sal hul eie unieke paaie volg. Selfs wanneer dinge anders uitdraai as wat ons verwag het, lê die grootste betekenis dikwels juis daarin.

Dit herinner ons daaraan om onsekerheid te aanvaar en te vertrou dat elke kind se pad sal ontvou soos dit vir hulle reg is. Daar is iets stilweg kragtigs in die onverwagte.

Ek het geleer om te beplan, maar ook om ruimte te los. Ruimte vir onsekerheid. Ruimte vir groei en ruimte vir paaie wat ons self nooit sou kies nie, maar wat ons uiteindelik presies bring waar ons moet wees.

Groete

Emsia

Een oggend het ons jongste seun, Zander, ‘n brief van die plaaslike munisipaliteit ontvang. Hy word hierdie jaar agtien en is blykbaar nou belastingpligtig. Aangesien Zander nog op skool is, het ek net vir ‘n oomblik na die amptelike dokument in Duits gestaar en gewonder: “Wat nou?” Toe onthou ek my “Gesiglose Vriend, Kunsmatige Intelligensie (KI)”.

Ek stuur die brief vir hom en vra, of hy vir my kan verduidelik waaroor dit gaan en wat ons te doen staan. Hy het mooi die situasie vir my verduidelik en sommer ook ’n antwoordbrief vir my in die regte formaat en in Duits geformuleer. Ek het glimlaggend besef dat tegnologie stil-stil ’n nuwe soort probleemoplosser en gespreksvennoot geskep het.

Die eerste ontmoeting

’n Paar jaar gelede het my middelste seun Christo, toe nog ’n jong ingenieursstudent, vir my gevra: “Ma, het jy al van ChatGPT gehoor?” Ek onthou hoe verstom ek oor die konsep was. Hy het verduidelik hoe universiteite worstel met die vraag van akademiese integriteit en nuwe tegnologie.

Toe sê hy, in sy een-en-twintigjarige wysheid: “Die wêreld verander voortdurend met nuwe tegnologiese ontwikkelings. Ons moet dit nie vrees nie. Ons moet dit positief benader en leer hoe om dit te gebruik om van die wêreld ’n beter plek te maak.” Daardie woorde het by my gebly.

Salomo en die blokraaisels

Ons het almal nou toegang tot hierdie gesiglose vriend. Of ons kies om hom te gebruik of nie, bly elkeen se eie besluit.  Oupa Frikkie stuur gereeld vir my skermgrepe van sy eie ChatGPT-gesprekke. Hy het sy digitale gespreksgenoot Salomo gedoop en volgens alles wat ek kon sien, voer hulle diep filosofiese gesprekke saam. Dit is egter nie al nie. Soms help Salomo hom met Afrikaanse blokraaisels en met die baie vrae wat deur die loop van ’n dag by ’n nuuskierige mens opkom.

Aan die begin was Salomo se Afrikaans nie juis indrukwekkend nie. Oupa Frikkie het hom glo behoorlik uitgetrap. Salomo het nederig om verskoning gevra en met verloop van tyd het sy Afrikaans merkbaar verbeter.

Tegnologie, wat so dikwels net met jong mense verbind word, het stadig maar seker deel geword van ’n ouer man se daaglikse nuuskierigheid. Sy ingesteldheid teenoor nuwe tegnologie inspireer my.

Om onsself deur AI se oë te sien

Ek het onlangs lekker gelag toe my oudste seun, Jacques, ’n interaksie tussen hom en ChatGPT met my gedeel het. Jacques besit en bestuur ʼn spesialisbakkery, The Cinnamon Club. Hy bak op bestelling en laat die koeke en ander gebak deur Uber-bestuurders op verskillende plekke in Kaapstad  aflewer. Hy het ook ʼn groot belangstelling in die aandelemarkte en handel vroegaand aanlyn as die Amerikaanse aandelemarkte oopmaak. Sy dae is vol en sy fokus en aandag beweeg vinnig tussen resepte, aflewerings, grafieke en nuwe idees. Hy benut KI as ʼn besigheidsvennoot en het onlangs uit nuuskierigheid vir ChatGPT gevra hoe hy vir sy KI-kollegas die ervaring om saam met Jacques te werk sou verduidelik.

Die antwoord was verrassend poëties. Volgens ChatGPT is dit soos om na ’n dirigent te kyk wat ’n orkes lei. Elke instrument speel sy eie ritme, maar tog vorm alles saam ’n harmonie. Ten slotte merk hy op dat onder al die bedrywigheid lê daar ’n merkwaardige helderheid en dryfkrag. Jacques is nuuskierig, dapper en beslissend—selfs wanneer elke keuse kompleks lyk. Om sy besigheidsvennoot te wees kan soms uitputtend wees, maar dit is ook inspirerend. Elke interaksie slyp jou denke, stoot jou vermoëns verder en herinner jou daaraan dat briljantheid dikwels juis te midde van chaos floreer.

Terwyl ek dit lees, besef ek hoe waardevol ’n buiteperspektief, selfs ’n kunsmatige een, kan wees. Dit kan ons energie en passies op ’n manier aan ons terugspieël wat ons self nie altyd raaksien nie.

Geduldige digitale Duitse tutor

‘n Indiese vriendin van my moes ‘n B1-Duitse taaltoets slaag as deel van haar aansoek om Switserse burgerskap. Sy het haar gesiglose vriendin gevra om ‘n daaglikse leerprogram vir haar te skep. In ‘n land met verskeie tale kan ‘n geduldige digitale tutor soms die leerproses ‘n bietjie minder intimiderend maak.

Aanbeveling vir liggaamsoefeninge

Aan die begin van die jaar het ’n Suid-Afrikaanse vriendin, wat ook in Switserland woon, ’n heupoperasie ondergaan en fisioterapie benodig. Sy het gou besef dat dit in die winter moeilik kan wees om afsprake te kry, veral wanneer ski- en sportbeserings skielik die wagtye verleng.

Haar gesiglose vriend het geduldig geluister terwyl sy haar situasie verduidelik. KI het ’n paar veilige liggaamsoefeninge voorgestel wat sy intussen by die huis kon doen terwyl sy vir ’n afspraak wag. Dit het natuurlik nie professionele behandeling vervang nie, maar het die wagtyd ’n bietjie makliker gemaak.

Die klaskamer-dilemma

Natuurlik bring KI ook nuwe uitdagings, veral vir skole en universiteite, mee. My jongste seun, Zander, het verduidelik hoe sy International Baccalaureate-skool dit hanteer. Hulle beskou KI basies soos enige ander akademiese bron. Studente mag dit gebruik, maar hulle moet erken watter hulpmiddel hulle gebruik het en verduidelik hoe dit hulle gehelp het, soos byvoorbeeld met idees genereer of taalgebruik verbeter.

As studente egter KI-gegenereerde werk as hul eie denke aanbied, word dit as akademiese wangedrag beskou. Om hierdie hulpmiddels verantwoordelik te leer gebruik, word amper net so belangrik as om dit te kan gebruik.

’n Pad saam met ons

’n Opmerking wat Zander onlangs gemaak het, het my laat stilstaan. “Ma,” sê hy, “AI help my al vir jare met my taalgebruik en skryfwerk in verskillende tale. Dit het my vordering gesien. Binnekort gaan dit my help met universiteitsaansoeke en navorsing. Eendag gaan dit waarskynlik help om my CV te skryf wanneer ek werk soek.”

Toe voeg hy by: “KI stap eintlik ’n pad saam met elkeen van ons. Met tyd leer dit ons nogal goed ken.” Miskien is dit juis wat hierdie tyd in die geskiedenis so interessant maak. KI beantwoord nie net vrae nie. Stadig maar seker word dit deel van ons daaglikse denke, leer en probleemoplossing.

En soms is dit ons eie kinders wat ons leer om oop te bly vir hierdie nuwe moontlikhede. Deur hulle het ek ʼn nuwe gespreksgenoot en probleemoplosser ontdek.

Daarvoor is ek diep dankbaar vir my seuns.

Groete

Emsia

Kersdag, 1991

Terwyl families by die huis lamsboud en trifle nagereg in die somerhitte geniet, het Charl by ’n Johannesburg lughawehek met ’n kaartjie na Europa in sy hand gestaan.

Hy was een-en-twintig. Die jongste van vier kinders. Niemand in sy familie het al ooit oorsee gevlieg nie. Sy ouers het probeer om dapper te wees, maar hul bekommernis het in die stiltes tussen sinne gehang. Europa het ver gevoel — nie net in afstand nie, maar in taal, in seisoen, in alles wat bekend was.

’n Skoolvriend het ’n rugbykontrak by die Saint Claude Rugbyklub in Frankryk vir die Europese winterseisoen onderteken en hom genooi om te kom kuier. Dit het amper glansryk geklink: ’n motor, ’n woonstel, ’n toelae en een maaltyd per dag. Onder die opgewondenheid was daar egter ’n stiller waarheid — niemand in daardie klein dorpie, behalwe die plaaslike bankbestuurder, het Engels gepraat nie. Die uitsonderlike geleentheid en avontuurlus was egter baie groter as die uitdagings.

Reis in tye voor Tegnologie

Reis in tye voor die Internet was baie anders. Daar was toe geen slimfone nie. Geen kitsboodskappe nie. Geen gerusstellende blou regmerkies om te wys dat iemand jou boodskap gelees het nie. Charl het ’n Eurail-pas, reisigerstjeks en ’n groot opgevoude papierkaart van Europa saamgedra — die soort wat jy met hoop oopvou en met frustrasie weer probeer toemaak.

Hy het in Frankfurt geland. Sy eerste tree op vreemde grond. Onder die helder lughawe-ligte het hy na ’n betaalfoon gesoek. Hy moes eers Deutsche Mark en Pfennig kry voordat hy sy vriend kon bel. Dit was lank voor die euro en voordat enigiets eenvoudig gevoel het.

Hy het geskakel. Na geen antwoord, het hy weer probeer, maar steeds niks. Vir die eerste keer het die avontuur onseker begin voel.

’n Venster en ’n Belofte

Met min ander keuses het hy op ’n trein na Genève geklim. Soos die trein suid beweeg het, het sneeu sag oor die lande gelê. Berge het in die verte verrys, stil en standvastig. Mere het onder ’n bleek winterlug gelê.

Hy het sy voorkop teen die koue venster gedruk en gekyk. Iets het toe binne hom tot rus gekom. Nie ’n plan nie. Nie eers ’n duidelike droom nie. Net ’n stille wete. Eendag sal ek hierheen terugkeer.

Die Langste Uur

Teen die tyd dat hy in Genève aangekom het, was dit al amper vyfuur die middag. Die donkerte het reeds toegesak en die koue het skerper as tevore, gevoel. Hy het weer ’n betaalfoon gekry en Switserse Rappen ingegooi. Die foon aan die anderkant het net aanhou lui.

Die stasie het enorm gevoel. Aankondigings het in Frans weergalm. Gesigte het vinnig verbybeweeg. Hy het na die vertrekbord gestaar. Die trein na Saint Claude sou binnekort vertrek. As hy alleen daarop klim en in ’n klein dorpie aankom waar niemand Engels praat nie, wat dan? Waar sou hy slaap? Wat sou hy eet? Hoe sou hy sy vriend in die hande kry?

Hy het sy sak opgetel. “Charl!” Aan die oorkant van die peron het sy vriend se meisie gestaan en met albei arms gewaai. Hulle het die hele dag by die stasie gewag, onseker op watter trein hy sou arriveer en elke aankomende wa dopgehou.

Net voordat hy alleen op daardie trein sou klim, het hulle mekaar gevind. Charl kon ook sy ouers, wat die vorige nag nie ʼn oog toegemaak het nie, laat weet hy is veilig. Verligting het ’n warmte wat woorde nie heeltemal kan vasvang nie.

’n Dorp wat Gebly Het

In die dae wat gevolg het, het hulle die streek saam verken. Een besonderse uitstappie was na Annecy. Dit is  ’n dorpie by ’n meer, omraam deur berge, met kanale wat tussen pastelgekleurde geboue deur kronkel. Die skoonheid daarvan het by hom gebly. Dit was nie net prentjiemooi nie. Dit het moontlik gevoel. Hy het toe nog nie geweet hoe die lewe sou ontvou nie, maar iets het reeds begin wortelskiet.

Om te Koester wat Geplant is

As jong werkende het Charl in tegnologiese vaardighede belê wat wêreldwyd in aanvraag was. Sy werk het geleenthede geskep om te reis. Switserland het ’n gunsteling bestemming geword, nie net oor die berge nie, maar ook oor die kos.

Tydens ’n tweeweek-opleidingsessie wat hy daar aangebied het, het hy en sy kollega elke tweede aand kaasfondue by ʼn Switserse restaurant gaan eet. Aan die einde van die kursus het die Switserse deelnemers vir hulle beide elkeen ’n pragtige rooi fondue-stel geskenk.

Jare later, lank voordat ek besef het ek sou deel van hierdie storie word, het Switserland weer op die horison verskyn. Toe ons nog uitgegaan het, het Charl my genooi vir ’n fondue-aandete met Woolies-fonduekaas op die mat voor ’n knetterende vuur. Die rooi pot het tussen ons gestaan. Ek onthou hoe hy die gesmelte kaas en brood geniet het. Ek het toe nog nie verstaan dat ek reeds binne-in ’n droom sit wat jare tevore op ’n wintertrein begin het nie.

Wanneer ’n Deur Oopgaan

Later het ’n nuwe geleentheid ontstaan. Sy werkgewer het ’n belegging in Switserland gehad. Sy baas het gevra: “Switserland soek iemand met jou vaardighede. Is jy oop daarvoor, selfs met die taalverskille en die ontwrigting vir jou gesin?”

Sommige besluite verg deeglike oorweging. Dié wat egter ooreenstem met iets wat diep binne jou geplant is, hulle vra moed. Ons het ja gesê.

Die Rooi Fonduepot

Die rooi fonduepot het uiteindelik sy pad terug na Switserland gevind. Party aande, wanneer die kaas stadig smelt en sneeu stil buite die venster lê, dink ons aan daardie treinrit in 1991. Drome kom nie altyd luidrugtig nie. Soms begin dit stil — soos ’n jong man wat by ’n treinvenster uitkyk, nog onwetend dat hy na sy toekoms kyk.

Groete

Emsia

Die blink silwer Tesla gly amper geruisloos tot stilstand voor ons woonstelgebou. Die deure lig oop soos iets uit die toekoms. My jongste seun, rugsak oor een skouer geslinger, klim uit. Hy sien my en glimlag — daardie half-seun, half-jongman glimlag — voordat hy sy vriend se ma vir die saamrygeleentheid bedank.

Die motor trek in stilte weg. Ek bly langer as nodig op die sypaadjie staan. In daardie stil oomblik besef ek iets wat my tegelyk anker en ontstel: my drie seuns groei in verskillende ekonomiese wêrelde groot.

Ek voel dankbaar. Dankbaar vir geleenthede waarvan ek op sy ouderdom nooit kon droom nie. Ek voel ook onrustig, want gemak hervorm verwagtinge op ’n stil manier. Wat vir hom normaal voel, sou vir sy ouer broers buitengewoon — selfs oordadig — gevoel het.

As ouers vra ons dikwels: “Hoe berei ons ons kinders voor vir die toekoms?” Die dieper vraag is egter: “Watter toekoms?”

Drie Broers, Verskillende Ekonomiese Verhale

Ons tyd in Switserland het gekom deur ’n werksgeleentheid wat ons gesin op onverwagte maniere gevorm het. Twee van ons seuns het in Suid-Afrikaanse grond gewortel gebly, waar hulle die land se kompleksiteit, veerkragtigheid en moontlikhede beleef het. Ons jongste het grotendeels in Zürich, in ’n stelsel gekenmerk deur stabiliteit en ’n sterk maatskaplike veiligheidsnet, grootgeword.

Dieselfde ouers het al drie seuns grootgemaak. Van buite mag een verhaal meer bevoorreg lyk as ’n ander lyk, maar wat sigbaar is, vertel selde die hele storie. Om tussen welvaart groot te word, maak die lewe nie outomaties makliker nie. Dit bring sy eie stille druk — vergelyking, die behoefte om in te pas, en die bewussyn van wat ons kan en nie kan bekostig nie.

Elkeen van my seuns dra uitdagings wat die ander nie dra nie. Elkeen is gevorm op maniere wat tegelyk mooi en veeleisend is. Verskillende omgewings en omstandighede kweek verskillende sterkpunte.

Geld is nooit net geld nie. Dit dra herinnering, omgewing en geskiedenis.

Die Erfenis Wat Ons Nie Sien Nie

Ons begrip van geld word gevorm lank voordat ons dit verdien. In my grootouers se huis is oorskiet kos nooit weggegooi nie. Elke bietjie is netjies in Tupperware gepak en in die yskas gestapel. Vermorsing het amper soos sonde gevoel. My ouma sou frons as ons botter, konfyt en kaas op dieselfde sny brood gesmeer het. “Dis oordadig,” sou sy sê, opreg verbaas.

Sy het grootgeword in die lang skadu van die Groot Depressie — ’n tyd toe bankmislukkings en hongersnood werklikhede was. Vir haar generasie was spaarsaamheid oorlewing. Spaar het veiligheid beteken. Risiko het gevaar beteken.

Daardie gewoontes het identiteit geword. Dekades later het botter en konfyt saam nog steeds soos te veel, gevoel.

Die verskillende rolle wat geld speel

Geld beteken selde net één ding.

Vir sommige is dit veiligheid — die noodfonds wat herhaaldelik nagegaan word, die angs met elke onverwagte uitgawe. ’n Stil belofte: Ek sal nooit weer so kwesbaar voel nie.

Vir ander is dit vryheid — die vliegtuigkaartjie wat sonder toestemming gekoop word, die moed om ’n werk te verlaat, die vermoë om ja te sê vir ’n nuwe begin. Dit fluister: Jy het keuses.

Vir sommige word dit identiteit — die motor in die oprit, die adres, die skoolfonds wat met trots betaal word. Dit sê sag: Ek het dit gemaak.

Vir ander is dit verbondenheid — die ete wat sonder huiwering betaal word, die broer of suster se studiegeld wat stilweg gedek word, die vakansie wat beplan word vir saamwees. Dit sê: Ons behoort aan mekaar.

Vir sommige is dit genot — ervarings bo besittings, spontaneïteit bo sigblaaie, die oortuiging dat vreugde nie altyd uitgestel moet word nie.

Vir baie is dit verantwoordelikheid. Na Apartheid het ’n eerste salaris vir baie swart Suid-Afrikanersnie net aan die individu behoort nie. Dit het aan die familie behoort. Aan ouers wat opgeoffer het. Aan broers en susters wat gewag het. Geld het soos ’n lewenslyn gesirkuleer. Dit was swaarverdiende vryheid en met vryheid het verpligting gekom. Hierdie realiteite is nie bloot persoonlike voorkeure oor geld nie. Hulle is gewortel in geskiedenis, beleid, uitsluiting en veerkragtigheid.

Wanneer Wêrelde Bots

Wanneer mense met verskillende geldverhale bymekaarkom — in ’n huwelik, vriendskap of besigheid — gaan konflik selde oor getalle.

Ek het dit eens gesien in ’n jong paartjie. Die vrou het grootgeword in ’n huis waar geld veiligheid beteken het. Uitgawes is noukeurig dopgehou. Daar was altyd ’n noodfonds in plek. Stabiliteit was heilig. Vir haar was geld die muur wat chaos buite gehou het. Haar man het ’n entrepreneursgees gehad. Vir hom was geld iets om te gebruik, te belê en te vermeerder. Hy het geleenthede gesien waar sy risiko gesien het.

Wanneer hy oor ’n nuwe onderneming gepraat het, het sy gehoor: “Ons kan alles verloor.”
Wanneer sy voorgestel het dat hulle eers meer spaar, het hy gehoor: “Jy glo nie in my nie.” Hulle argumente het nooit oor sigblaaie gegaan nie. Dit het oor vrees en vryheid gegaan. Sy het stabiliteit beskerm. Hy het moontlikheid nagejaag.

Voordat hulle die verhale wat hulle gevorm het name kon gee, het hulle oor simptome eerder as oor die wortels, baklei.

Terug op die Sypaadjie

Die Tesla is lankal weg. My seun stap na my toe en praat oor huiswerk en naweekplanne, onbewus van die gedagtes wat in my kop ontvou. Ek glimlag en luister.

Ek wil nie hê hy moet skuldig voel oor die geleenthede nie. Maar ook nie blind daarvoor wees nie. Miskien gaan dit minder daaroor om ons kinders met formules toe te rus, en meer daaroor om hulle te help verstaan watter stories agter geld skuil — hulle eie en dié van ander.

Geld sal hulle vorm, maar so ook empatie. As hulle kan raaksien dat elke finansiële besluit ’n geskiedenis dra — van skaarsheid of stabiliteit, vrees of vryheid — dan sal hulle beide oorvloed en tekort met wysheid hanteer. Ek skryf nie as ’n kenner nie, maar as ’n ouer wat probeer verstaan watter onsigbare kragte my kinders, maar ook myself vorm.

Groete

Emsia

ʼn Openbare figuur wat my inspireer is DeWitt Jones. Hy was eers ’n fotograaf vir National Geographic en later ’n spreker wat mense help om fotografie as ’n metafoor vir die lewe te gebruik. Die manier waarop ons kies om na die wêreld te kyk, bepaal die manier waarop ons leef.

Onlangs het een van DeWitt Jones se TED-Talks my tydens ʼn uitdagende situasie weer aan vyf eenvoudige riglyne herinner:

Dewitt Jones wysheid

• Vier wat reg is met die wêreld. By National Geographic was sy opdrag om te soek na wat mooi, inspirerend en vol moontlikhede was. Dit waarop jy fokus, brei uit. As jy na probleme soek, sal jy hulle vind; as jy na moontlikhede soek, sal jy hulle oral sien.
• Daar is meer as een regte antwoord. ’n Fotograaf neem baie foto’s om die beste een te vind. In die lewe is die eerste idee nie altyd die beste nie. Bly nuuskierig, verken opsies en wees oop vir alternatiewe.
• Verander jou lens. ’n Wyehoek vertel ’n ander storie as ’n makro- of telefoto-lens. Soms verander ’n nuwe perspektief alles. Wanneer jy vashaak, verander jou standpunt, houding of aannames.
• Die lig is altyd daar. Goeie fotograwe benut beskikbare lig kreatief, selfs in uitdagende toestande. Selfs in moeilike tye is daar altyd iets goeds om mee te werk – ’n sweempie hoop, krag of moontlikheid.
• Wees oop vir moontlikhede. Laat vaar rigiede verwagtinge. Bly oop vir verrassings en geleenthede wat jy nie verwag het nie.

Gemeenskapsdiens in die platteland

In Suid-Afrika moet alle mediese en gesondheidsprofessies ’n jaar se gemeenskapsdiens doen voordat hulle as onafhanklike praktisyns mag registreer.

Dit help om gesondheidswerkers deur die land, insluitend landelike gebiede, te versprei. Hulle kan hul voorkeure aandui, maar poste is beperk, en baie kry nie hul voorkeur keuse nie.

Een Vrydagmiddag laat ontvang ek ’n benoude oproep van my seun Christo en sy meisie Simone. Simone wat pas haar spraakterapie-studies voltooi het, is na Aliwal Noord geallokeer. Dit is ’n klein dorpie op die grens tussen die Oos Kaap en Vrystaat.  Hoewel Christo sy werk darem aanlyn kan doen, was akkommodasie die probleem. Hulle het gesoek maar niks geskik gekry nie.

Verander jou lens

Daardie naweek het ek gewonder hoe ons hierdie uitdaging kon benader. Terwyl ek deur die venster na die deurdringende reën kyk, kry ek nóg ’n probleem om op te los: Zander het sy selfoon verloor toe hulle haastig die vorige aand in ’n Uber klim.

Ek besluit om ’n ander lens op te sit en oop te bly vir moontlikhede. Charl en Zander kon skaars glo toe ek voorstel dat ons in die reën na die verlore selfoon gaan soek. Ná baie nat rondstap, buk ek af om onder ’n heining in te kyk. ’n Glinstering van my oog. Die foon! Effens nat, maar steeds werkend.

Daardie foon in my hand het my herinner: as ’n ou selfoon in die reën gevind kan word, sal daar ook ’n antwoord vir Aliwal-Noord wees.

Daar is meer as een regte antwoord

Ek vra nie maklik vir hulp nie, maar ek weet: ons ma’s help mekaar. Ek reik uit na my vriendekring, wat weer na húlle kontakte uitreik. Ure later begin boodskappe instroom. Ons ontvang kontaknommers van agt verskillende mense in Aliwal-Noord.

Christo en Simone spring dadelik aan die werk. Hulle het in hul soektog die dorp en ʼn paar mense wat daar woon beter leer ken. Binne enkele dae is daar ’n geskikte blyplek vir volgende jaar gevind. Die twee stadskinders het ook in die proses iets van ’n klein dorpie se hart leer ken. Mense staan saam, help graag, en doen dit met ’n oop hart. Dit is iets wat ek destyds as kind in die myndorpie Kathu, leer ken het.

Vier wat reg is met die wêreld

Met ’n hart vol dankbaarheid het ek besluit om vir van die vreemdelinge wat uit hul pad gegaan het, ’n boodskap te stuur: “Baie dankie vir die moeite wat jy gedoen het om vir my kinders blyplek te help soek. Jou hulp het hul gemoed van moedeloos na opgewonde verander. Mense soos jy, wat help sonder dat jy die mense eers te ken, laat my weer glo in die goedheid van mense.”

Een vrou antwoord toe: “Ek hoop hulle kry die ideale plek en beleef ’n wonderlike jaar hier. Hulle moet my bel as hulle aankom en dan kan hulle vir ’n naweek by ons op die plaas kom kuier. Ek gaan Donderdae Aliwal toe; ek kyk graag namens hulle na moontlike plekke.”

Die hele ervaring het my weer baie rede gegee om dit wat reg is met die wêreld, te vier.

Die lig is altyd daar

Hierdie situasie het my aan soortgelyke stories herinner. ’n Paar jaar gelede het iemand my ma in Kathu gevra om ’n jong tandarts vir sy gemeenskapsdiensjaar in haar huis te huisves. Sy was aanvanklik onseker, maar het tog ingestem. Teen die einde van die jaar het sy oor hom gepraat asof hy haar eie kind is. Sy het vir hom kos gemaak en hom met beskuit en koekies bederf. Hy het op sy beurt haar met bokse Lindt-sjokolade verras en haar soms vir ete uitgevat. Ek moes lag toe sy sê haar liefde vir sjokolade het nuwe hoogtes bereik sedert sy Switserse sjokolade ontdek het.

Hier in Switserland het ek onlangs ’n jong Suid-Afrikaanse tandarts ontmoet en haar oor haar gemeenskapsdiensjaar uitgevra. Sy vertel dat sy aanvanklik in ’n Airbnb in Petrus Steyn gebly het. Na kerk het ’n ouer egpaar, toe hulle van haar situasie hoor, haar genooi om by hulle te kom bly. Sy sê sy was soos ’n kind in hul huis. Elke aand saam aan tafel, het sy deel van die familie gevoel.

Wees oop vir moontlikhede

Wanneer ek terugdink aan hierdie stories, besef ek hoe oorvloedig die lewe raak wanneer ons oop bly vir potensiaal en moontlikhede—selfs dié wat ons nooit sou kon voorsien nie. Dikwels wag die beste geleenthede juis op die plekke waar ons dit die minste verwag: in ’n vreemdeling se vriendelikheid, ’n reëmiddag se soektog, of ’n klein dorpie se groot hart.

Mag ons almal hierdie feesseisoen met ontvanklike hande en hoopvolle oë leef, gereed om die verrassings van genade en goedheid raak te sien soos dit oor ons pad kom.

Groete

Emsia

Die wintermaande in Switserland word gekenmerk deur bytende koue en lang ure van donkerte. Daar is ’n stilte wat oor die landskap lê. Ons het geleer om doelbewus in hierdie seisoen die lig op te soek en op die mooi en positiewe dinge te fokus.

Die Switsers, met hul ryk kultuurerfenis, het werklik die kuns vervolmaak om hierdie koue seisoen in ’n tyd van warm feestelikheid te verander. Oor geslagte heen het hulle tradisies en gebruike ontwikkel wat die lang, donker dae met vreugde en saamwees vul.

Räbechilbi in Richterswil

Vroeg in November vier die Switsers die betowerende Räbechilbi (raapfees). Ons het die grootste een in die dorpie Richterswil bygewoon. Inwoners kerf ingewikkelde en verbeeldingryke ontwerpe in uitgeholde raaplanterns. Die kunswerke versier balkonne en tuine en werp ’n warm en uitnodigende gloed oor die dorp.

Voor die fees begin het, het ons warm glühwein saam met varsgebakte knoffelbrood geniet. Die  vrolike klanke van die dorp se blaasorkes het ’n feestelike atmosfeer geskep en die perfekte toon vir die aand se gebeure gegee. Presies om 18:00 is Richterswil se straatligte afgeskakel. Die goue lig van duisende fyn uitgekerfde raaplanterns het die strate op ’n betowerende manier laat gloei. ʼn Optog van kinders, met gesiggies vol trots en blydskap het deur die strate geloop,  elkeen met hul eie handgemaakte lantern.

Adventseisoen

Lucy Kersfeesliggies in Bahnhofstrasse

Die Adventseisoen in Zürich begin amptelik met die aanskakel van “Lucy.”  Dit is die pragtige Kersliggies wat Bahnhofstrasse, een van die wêreld se bekendste inkopiestrates, versier. Hierdie asemrowende gebeurtenis vind jaarliks op die laaste Donderdag van November plaas. Mense stroom van heinde en verre om dit mee te maak. Onder die helder gloed van 23 000 vonkelende ligkristalle verander Bahnhofstrasse in ’n ware Kersfees-wonderland.

Sedert ons Zürich toe getrek het, is dit ’n gekoesterde tradisie om elke jaar hierdie besondere oomblik by te woon. Die gevoel van gemeenskap is tasbaar. Families, vriende en besoekers deel saam in die feestelike gees. Die viering wakker altyd ’n diep gevoel van hoop en dankbaarheid in my aan. Dit herinner my ook aan die kosbaarheid van saamwees in hierdie spesiale seisoen.

Kersmarkte en fondue

Die Kersmarkte open op dieselfde aand as wat die liggies aangeskakel word. Zürich het verskeie markte, waarvan die grootste naby die Zürichmeer geleë is. Sowat 100 houtstalletjies vorm daar ’n knus Kersdorp teen die indrukwekkende agtergrond van die Operahuis. Mense kuier om oop vure, geniet glühwein en straatkos. Die lug is gevul met die reuk van kaas, speserye en geroosterde kastaiings.

Elke jaar nooi ʼn vriend vir Zander in hierdie tyd na  ’n verjaarsdagpartytjie op die buitelug-ysbaan by Dolder. Dit is een van die grootste ysskaatsbane in Europa waar mense rondom ’n reuse Kersboom vol liggies skaats. In dié tyd stap Charl en ek rustig deur die Kersmarkte. Dit is ’n tradisie wat ons koester. Die stalletjies bied alles van handgemaakte ornamente tot heerlike soetgebak. Daarna ry ons na Chäsalp vir fondue om Charl se verjaardag te vier. In die winter verrys tydelike houtchalets reg oor Switserland waar mense saam fondue en raclette geniet. Kaas is deel van die Switserse kultuur.

Adventskrans

Die Adventkrans is ’n pragtige tradisie wat tydens die Kersseisoen gevier word. Baie winkels verkoop dit en talle gemeenskappe hou werkwinkels waar jy jou eie kan maak.

Die krans is vol simboliek. Dit word van immergroen takkies gemaak om ewige lewe te verteenwoordig. Die ronde vorm, sonder begin of einde, herinner aan die onsterflikheid van die siel en die ewige lewe wat ons in Christus vind.

Die vier kerse op die krans simboliseer die vier weke van Advent — hoop, geloof, vreugde en vrede. Elke Sondag word een kers aangesteek. Die sagte gloed van die kerse verdring die donker en herinner ons dat Jesus as die lig van die wêreld gekom het.

Lig in die duisternis

Ons almal beleef op verskillende maniere tye van duisternis en dit kan soms oorweldigend voel. My wens vir hierdie Kersseisoen is dat ons aanhou om die lig te soek en ligdraers vir ander sal wees. Laat ons mekaar help om geleenthede, hoop en skoonheid raak te sien, selfs wanneer dinge moeilik is.

Mag jou Advent gevul wees met seëninge, lig, warmte, vrede en vreugde. Mag hierdie seisoen jou inspireer om jou innerlike lig te ontdek en met ander te deel.

Groete

Emsia

My gedagtes is dikwels soos ’n trop wilde weghol perde, gretig om te hardloop. Partykeer neem hulle my na oop vlaktes gevul met dankbaarheid, vreugde en verbeelding. Hierdie plekke is mooi, kleurvol en vol moontlikheid. Hulle verfris my siel, vul my met nuwe energie en skep hoop wat beide my liggaam en siel voed. Hulle word metgeselle wat bemoedig, inspireer en lewenskragtige ritmes binne my skep.

Ongelukkig is nie alle ritte is so rustig en bemoedigend nie. Wanneer onsekerheid of bekommernis my beetpak, kies hierdie wilde perde koers na donker valleie en digte bosse. Hulle gaan waar hulle wil en ek kan hulle nie in toom hou nie. Die rit raak dan skrikwekkend, vol vrees en angs. My liggaam berei voor vir gevaar. My liggaamstemperatuur styg, my asem raak vlak. Meestal gebeur hierdie gevaarlike ritte snags en ek kan hoor hoe my hartklop weergalm die stilte van die nag.

Ek het onlangs die boek Switch On Your Brain deur die neuroloog dr. Caroline Leaf gelees. Die skryfster het my aan die ongelooflike krag van ons gedagtes herinner. Hulle vorm elke aspek van ons menswees – liggaam, siel en  gees.

Verstand en Brein — Wat is die Verskil?

Die Bybel leer dat God ons met ’n vrye wil geskep het. Ons het die vermoë om te dink, te kies en om die lewe vanuit verskillende perspektiewe te sien. Die brein is soos die fisiese “hardeware” van die liggaam, terwyl die verstand die “sagteware” is wat dit rig.

Al verskil sielkunde, mediese wetenskap en godsdiens in baie opsigte, stem hulle saam oor een ding: ons gedagtes is nooit neutraal nie. Hulle bepaal hoe ons voel, beïnvloed die keuses wat ons maak, raak ons gesondheid en verbind ons met ons identiteit en dieper betekenis.

Die blywende invloed van ons gedagtes

Neuroplastisiteit

Ons gedagtes is nie net ʼn prentjie in ons kop wat kom en gaan nie. Elkeen van hulle bou fisiese strukture in ons brein wat uit proteïene bestaan. Elke keer as ons dink, voel of besluit, verander ons brein. Hierdie vermoë van die brein om homself voortdurend te herorganiseer, staan bekend as neuroplastisiteit.

Die feit dat ons brein ons hele lewe deur voortdurend verander, was vir my ʼn merkwaardige waarheid. Dit kan egter tot ons voordeel of ons nadeel werk. Die gedagtes waarop ons die meeste fokus, groei die sterkste, hetsy dit nou positief of negatief is. Dit herinner my hoe belangrik dit is om doelbewus te kies waarheen ek my aandag rig.

Ons DNA

Navorsing toon dat ons gedagtes selfs die vorm en funksie van ons DNA kan beïnvloed. Negatiewe, vreesbevange gedagtes soos my weghol perde in die nag, plaas druk op my brein en liggaam. Dankbare en hoopvolle gedagtes het nie net ʼn positiewe uitwerking op my gemoed nie, maar stuur genesende seine deur my selle, wat my gesondheid, energie en selfs my DNA positief beïnvloed.

Daar is studies wat wys dat sekere patrone van denke en ervaringe deur ons DNA oorgedra kan word na die volgende vier geslagte. Dit laat my dink aan die Bybelse verwysing na die sondes van die vaders wat ’n nalatenskap laat, maar ook aan God se belofte dat ons vry kan word. Hier kom epigenetika in as ’n hoopvolle antwoord.

Epigenetika

Epigenetika beskryf hoe ons gedagtes en keuses ’n invloed het op ons fisiese brein, liggaam, geestesgesondheid en geestelike groei. Studies in epigenetika dui daarop dat ons verskeie eienskappe — sowel positief as negatief — van ons voorouers oor geslagte heen erf. Tog is dit ons verstand wat, soos ’n sein, bepaal of hierdie gene geaktiveer of stilgemaak word.

Ons hoef nie die negatiewe patrone van ons voorouers te herhaal nie. Ons kan doelbewuste lewenskeuses maak om hierdie neigings te oorkom deur ons patrone van uitdrukking te verander. Al kan die foute van ons ouers sekere risiko’s of geneigdhede skep, bepaal dit nie ons lot nie. Dit is ons verantwoordelikheid om hierdie risiko vir vatbaarheid raak te sien, dit te evalueer, en doelbewus te kies om dit te verbreek.

Ons persepsies en lewensuitkyk maak saak

Hoe ons die lewe interpreteer, het ’n direkte invloed op ons biologie. Dink maar aan mense wat diep trauma oorleef het, soos Holocaust-oorlewendes. Hulle wys vir ons dat ons nie altyd ons omstandighede kan kies nie, maar ons kan kies hoe ons dit sien en watter betekenis ons daaraan heg. Die digter van Invictus skryf dit so mooi: “I am the master of my fate, I am the captain of my soul.”

Ons moet ons gedagtes herlei en rig

Wanneer ons doelbewus ons gedagtes herlei en rig, beïnvloed dit die brein se sensoriese prosessering, sy herbedrading, neurotransmitters, genetiese uitdrukking, en selfs sellulêre funksies in ’n positiewe of negatiewe rigting. Die keuse lê by ons.

Navorsing toon dat wanneer ons doelgerig en introspektief nadink, ons die nie-bewuste prosesse van die brein meer effektief maak. Wanneer ons rus, skakel ons af van die uiterlike en word ons ons aandag na binne gerig. Hierdie nadenkende modus gee ons perspektief, wysheid, en die geleentheid om met God te verbind. Dit is waarom rustyd en om tot verhaal te kom so belangrik is. Ek kan ook die belangrikheid van Sondag as rusdag in hierdie konteks baie beter verstaan.

Wanneer ons egter nalaat om op hierdie manier te self-reflekteer en gedissiplineerd te dink, kan dit lei tot lae selfbeeld, depressie, angs en gesondheidsprobleme. Ons raak vasgevang in probleme, sukkel met korttermyngeheue, en verloor die vermoë om oplossings te sien.

’n laaste gedagte

Ons is vry om te kies waarop ons fokus, en daardie keuses beïnvloed hoe ons brein verander en funksioneer — van die chemikalieë en proteïene tot die verbindings self. Wetenskap bevestig dat die verhouding tussen ons gedagtes en ons selfbegrip, gevorm deur ons drome, hoop, oortuigings en idees, ’n diepgaande uitwerking het op breinaktiwiteit.

Die boek het my opnuut bewus gemaak van die groot invloed van my gedagtes op verskillende aspekte van my menswees. Teleurstellings, onsekerheid en pyn is deel van die lewe. Ek hoef dit nie te ontken of af te maak nie. Ek moet maniere vind om my wilde weghol gedagtes op ʼn gedissiplineerde wyse sagkens terug te lei na waarheid, dankbaarheid en hoop. Dit verg ʼn wilsbesluit, geduld met myself en oefening. Dit is egter van kardinale belang, want waarheen ons gedagtes gaan, volg die res van ons lewe.

Groete,

Emsia