“When the student is ready, the teacher will appear.”
My ma het beslis haar deel gedoen om ons vir die volwasse lewe voor te berei. Wat kosmaak betref, was die leermeester egter lank gereed voordat die student belang gestel het!
Van Gebrande Kos tot Lewenswysheid
Wanneer my ma koor toe gegaan of vir ’n revue gaan oefen het, moes ek die kos dophou. Die probleem was dat my lyf in die kombuis was, maar my gedagtes gewoonlik elders. Die gevolg? Heelwat brandoffers! Gelukkig het ons buurtannie my ’n paar truuks geleer om gebrande kos te probeer red. Dit was waarskynlik al waarvoor die student destyds gereed was.
Ná my studies, toe ek in Stellenbosch begin werk het, het die werklikheid my ingehaal. Met ’n klerksalaris en my ma ver weg, sou kookvaardighede handig te pas gekom het. YouTube was nog nie ’n opsie nie en ek moes maar ’n Kook en Genietby die dorpsbiblioteek gaan uitneem.
Ons twee jaar in Londen ná my klerkskap het my kookkuns verder getoets. Manlief het voltyds studeer, en ons moes met my salaris alleen klaarkom. Wanneer oorlewing die beste motivering word, leer ’n mens vinnig! Ek het begin eksperimenteer en uiteindelik kooklesse aangebied aan vriende wat, soos ons, probeer het om in Londen kop bo water te hou. Die student het uiteindelik die leermeester geword.
Wanneer min jou oor meer leer
Ek het onlangs ’n gedagte raakgelees wat my diep laat nadink het:
“Min word eers oorvloed wanneer jy die leegheid van niks oorleef het.”
Dit geld nie net vir geld of materiële dinge nie, maar ook vir verhoudinge, gesondheid, tyd en ons verstaan van wie ons werklik is. Dikwels besef ons eers wanneer iets ontbreek hoe kosbaar dit nog altyd was.
Dit het ook my perspektief as ouer verander. Ons wil ons kinders beskerm en hulle pyn en teleurstellings spaar. Maar hoe graag ons ook al wil, kan ons nie elke les namens hulle leer nie. Wanneer ek terugkyk, besef ek dat die tye van min, onsekerheid en uitdaging my die meeste geleer het. My begrip van oorvloed het verander. Dit gaan nie noodwendig oor hoeveel ons het nie, maar oor hoe ons leer kyk na dit wat ons reeds ontvang het.
Verhoudinge: Oorvloed lê in verbondenheid
Ons is nie gemaak om alleen deur die lewe te reis nie. Dikwels leer pyn ons om beter lief te hê, geduldiger te wees en eerste uit te reik. Verhoudinge wat skeefloop, kan ons aan onsself laat twyfel. Tog bly liefdevolle, ondersteunende verhoudinge vir my een van die grootste vorme van oorvloed.
Switserland was vir my ’n besondere leermeester. Hier het ek die waarde van opregte vriendskap op ’n dieper vlak begin verstaan. Betekenisvolle verhoudinge gebeur nie vanself nie; dit vra tyd, aandag en die bereidheid om soms eerste die brug te bou. Die internasionale gemeenskap waarin ons woon, het my perspektief verbreed en my laat besef hoeveel ons by mekaar kan leer. Ons hoef nie dieselfde te wees om mekaar se lewens ryker te maak nie.
Gesondheid: ’n Kosbare geskenk
Soms wag ons totdat Ouderdom as leermeester opdaag voordat ons werklik aandag aan ons gesondheid gee. Ons neem gesondheid maklik as vanselfsprekend aan totdat die lewe ons herinner hoe kosbaar dit is.
Die Switsers se gesondheidsbewustheid het vir my ’n goeie voorbeeld gestel. Terselfdertyd het ek gesien hoe vriende, selfs dié met ’n gesonde leefstyl, met beserings en mediese diagnoses worstel. Gesondheid is nie iets wat ons volledig kan beheer of as vanselfsprekend kan aanvaar nie. Ons kan egter verantwoordelik omgaan met dit wat aan ons toevertrou is, met groter waardering na ons liggame luister en nie ons welstand tot môre uitstel nie.
Tyd en identiteit: Wie is ek buite my rolle?
Hier in Switserland het ek besef hoeveel van my identiteit aan my verskillende rolle en die bydraes wat ek lewer, gekoppel was.
Maar wie is ek wanneer daar meer tyd is en minder rolle waarin ek myself herken? Wanneer ek nie besig is om iets te bereik of vir iemand iets te beteken nie, is ek gemaklik met myself, net soos ek is? Hierdie vrae het my laat besef dat ons soms so besig raak om ons plek in die wêreld te probeer volstaan dat ons vergeet om bloot onsself te wees.
Ons waarde lê nie net in wat ons doen nie, maar ook in wie ons is. Ons hoef nie voortdurend besig, nuttig of suksesvol te wees om genoeg te wees nie. Ons rolle kan verander sonder dat ons waarde verminder.
Ek leer dat tyd nie bloot iets is wat ons moet volmaak nie. Dit is ’n geskenk wat ons bewustelik kan bestee aan mense wat saak maak, dinge wat betekenis gee en die ontdekking van wie ons is wanneer ons niks hoef te bewys nie. ’n Belangrike vorm van oorvloed is om vrede te maak met wie ons is, terwyl ons oop bly vir wie ons kan word.
Die Lewe as Leermeester: Ons bly lewenslank studente
Wanneer ek terugkyk, glimlag ek oor die verskillende weergawes van myself: die meisie wat die kos moes dophou, die student met haar biblioteekboek en die jong vrou in Londen wat met min geld moes leer klaarkom. Elke ervaring het iets bygedra tot wie ek vandag is.
Ons is lewenslank studente. Elke nuwe lewensfase bring nuwe uitdagings en geleenthede om te groei. Soms leer ons deur foute, soms deur verlies en soms deur die stilte waarin ons onsself opnuut moet leer ken. Party lesse verstaan ons eers jare later.
As ouers kan ons ons kinders liefhê, ondersteun en begelei, maar ons moet hulle ook ruimte gun om hul eie wysheid te ontdek. Dalk gaan die lewe nie daaroor om elke moeilike les te vermy of al die antwoorde te hê nie, maar om ontvanklik te bly vir dit wat elke seisoen ons kan leer.
Oorvloed is nie om alles te hê nie, maar om met nuwe oë te sien wat die lewe ons geleer het en om daardie wysheid met ’n oop hart aan ander oor te dra.
Hierdie week word ons jongste seun, Zander, agtien. ’n Mylpaal wat voel soos ’n storie wat ek al jare lank lees en skielik besef ek is besig om ’n nuwe hoofstuk binne te gaan.
My gedagtes dwaal terug na ’n warm somermiddag, baie jare gelede. Ek kon my seuntjies se gelag in die swembad hoor. Deur die venster het ek gesien hoe Charl hulle van sy skouers af met ’n boog deur die lug skiet. Ek het glimlaggend toegekyk met groot dankbaarheid vir tweede kanse in liefde en die lewe.
In daardie oomblik het ’n wens in my hart ontstaan. Hy is so ’n goeie stiefpa. Mag hy ook eendag die voorreg hê om ’n pappa te wees. Ek dink vandag met ’n glimlag terug aan iets wat Charl jare tevore tydens ’n 4×4-kampnaweek in die berge gesê het. Ons kinders was nog kleuters. “Julle seuntjies is te oulik. As ek eendag sulke oulike seuntjies kan hê, sal ek graag ’n pa wil wees.” Min het ons geweet hoe profeties daardie woorde sou wees.
’n Klein sterretjie waarvoor ons gehoop het
“Die mens wik, maar God beskik,” het dr. Kruger gesê. “Met mediese wetenskap kan ons julle help om swanger te raak, maar of dit suksesvol gaan gebeur, is nie in ons hande nie.” Ons kon op die sonarskerm sien hoe die embrio in die baarmoeder teruggeplaas word. Vir my het dit soos ’n klein verskietende sterretjie gelyk wat deur ’n donker hemel skiet. Ek het gebid dat hierdie klein sterretjie vir ons lig, liefde en vreugde sou bring. God het daardie gebed beantwoord op maniere wat ek nooit kon voorsien nie.
Agtien jaar van wording
Zander het in ‘n besonderse jong man ontwikkel. Hy is bedagsaam, nuuskierig en vol drome wat ver anderkant die horison strek. As ek op sy eerste agtien jaar terugkyk, sien ek ‘n spoor gemerk deur diegene wat hom gevorm het. Individue wat God doelbewus en sagkens langs sy pad geplaas het.
Die boeties, Jacques en Christo, het sy aankoms afgewag met die opwinding wat net kinders kan hê. Hulle wou hom alles leer, insluitend sport, tegnologie en eintlik enigiets wat nodig was sodat hy so gou moontlik kon saamdoen. Hy is nie meer die klein boetie wat leiding nodig het nie, maar hulle sluit hom steeds in en dra op hul eie manier oor: “Ek het jou.”
Daar was die grootouers, Ouma Martie en Ouma Lenie, wat vir hom stories gelees het en hom vreugde gebring het. Oupa Frikkie, Charl se skoonpa uit sy vorige huwelik, het gevra of hy Zander se oupa kon wees. Hy het met heelhartige liefde in daardie rol getree: Saterdag-speelafsprake, verjaardagpartytjies, klein rituele wat hom in Zander se lewe ingewerk het. Selfs nou, oor die afstand tussen Suid-Afrika en Europa, bly hy teenwoordig. Dit is ‘n geskenk om herhaaldelik gekies te word.
Die hande wat hom gedra het
Ek onthou die eerste oggend by Welgemoed Pre-Primêre Skool. Zander het klein en onseker gestaan, ‘n klein figuurtjie op die rand van ‘n nuwe wêreld. My hart het gepyn toe ek wegstap. Toe kom ‘n blonde meisie met violetblou oë na hom toe, neem sy hand en vra of hy haar maatjie wil wees. Abby het hom, in een eenvoudige gebaar, gewys hoe maklik dit kan wees om te behoort.
George was sy buurmaatjie, klasmaat en mede-vennoot van menige kattekwaad. Ek dink steeds aan die keer toe hulle brandende klappers in die toilet gegooi het en ’n stuk van die onderkant van die toilet weggeskiet het. ’n Mens kan seker sê hulle vriendskap was soms … ontploffend. Hulle het saam koek gebak, gebou, gebraai en geleer. Hulle het mekaar se wêrelde groter gemaak sonder dat julle dit eers besef het.
Toe ons na Switserland verhuis het, was ek weer bekommerd. Hoe sou hy aanpas? Sou hy maats maak? Ek het hom ná sy eerste skooldag buite die skool ingewag, vol vrae. Sy eerste woorde was: “Hallo Ma, is dit reg as ek en my vriend vanmiddag swembad toe gaan?” Dit was dit. Geen drama nie. Geen lang verduideliking nie. Daar was reeds ’n vriend en ’n plan. Nate het een van sy besonderse vriendskappe geword, een wat selfs duisende kilometers en ’n verhuising terug na Amerika nie kon breek nie.
Oor die jare het Zander se wêreld groter geword. Vriende van verskillende lande, kulture en tale het deel van sy storie geword. ’n Kleurvolle “village” van vriende, ouers en onderwysers het hom gehelp grootmaak.
Sy neef en niggie, Altus en Marga, is sy Suid-Afrikaanse verbinding, sy herinnering aan huis. Altus het hom geleer van jag, die natuur en Afrikaanse rap. Hulle het by ons in Switserland kom kuier. Hy het sy Europese wêreld met hulle gedeel, en hulle het hulle Suid-Afrikaanse wêreld met hom gedeel. Deur hulle het hy geleer dat ’n mens se gevoel van behoort oor oseane heen kan strek.
My gebed vir Zander
Wanneer jou kind 18 word, besef jy skielik dat die pad voor hom baie langer is as die pad agter hom. Daar is soveel dinge wat ‘n mens vir hom kan wens – sukses, gesondheid, wysheid, geleenthede en ‘n mooi toekoms.
As ek vandag net één ding kon bid, sou dit wees dat Zander goeie mense in sy lewe sal hê. Mense wat hom sal liefhê wanneer hy op sy beste is, maar ook wanneer hy nog besig is om uit te vind wie hy is. Diegene wat saam met hom sal lag wanneer die lewe maklik is, maar wat sal bly wanneer die storms kom. Mense wat sy sagte hart sal bewaar in ’n wêreld wat dit dikwels probeer verhard. Vriende met integriteit wat eerlik is, selfs wanneer dit moeilik is. Hulle wat hom nader aan God trek en hom herinner aan wat regtig belangrik is. Ek bid dat hy self so ’n mens vir ander sal wees.
Ek bid dat hy die moed sal hê om groot te droom en sy eie pad te loop, maar dat hy nooit sy karakter vir sukses sal verruil nie. Dat hy sterk genoeg sal wees om soms alleen te staan, maar nederig genoeg om hulp te vra. Dat hy sal weet wanneer om vas te staan en wanneer om sy koers te verander. Wanneer die lewe eendag vinniger beweeg as wat hy verwag het en groot besluite voor hom lê en hy nie weet watter kant toe nie, bid ek dat hy sal onthou: Hy is nog altyd in God se hand.
Die lig wat ons nooit verwag het nie
Agtien jaar gelede het ons hom nie geken nie. Ons het nie geweet hoe hy sou lyk nie, hoe sy stem sou klink, wat hom sou laat lag of watter mens hy eendag sou word nie. Ons het net geweet ons verlang na hom. Toe sien ons hom, ’n klein verskietende ster op ’n sonarskerm. Ek het gebid: “Here, laat hierdie klein sterretjie vir ons lig bring.”
Vandag weet ek dat God daardie gebed beantwoord het, ver bo enigiets wat ek ooit kon vra Zander het nie net vir ons lig gebring nie, maar ook vir sy broers, sy grootouers, sy vriende, sy onderwysers en vir elkeen wie se pad met syne gekruis het.
Die afskeid was net die begin van iets groot en goed
Dit was met ’n dankbare, maar ook hartseer hart dat ek twee jaar gelede vir Marna vir oulaas in Zürich gegroet het. Ons het mekaar hier in Switserland leer ken. Ons mans het vir dieselfde werkgewer in die gesondheidsorgbedryf gewerk, maar Woensdae was óns dag. Ons het saam op die trein geklim en dorpie vir dorpie, ’n bietjie meer van Switserland en sy asemrowende omgewing ontdek.
Terwyl die landskappe by die treinvenster verbygegly het, het die gesprekke gevloei. Ons het gelag en gedroom, oor ons kinders, uitdagings en bekommernisse gepraat. Soms het ons net geluister. Daar was iets besonders daaraan om iemand te hê wat verstaan het en ook die vreemde, wonderlike en soms moeilike realiteit van ’n lewe in ’n ander land beleef het.
Ek was toe onbewus daarvan dat hierdie vriendin, kort voor lank, saam met haar man op ’n heel ander reis sou vertrek. ’n Reis met die potensiaal om lewens in Suid-Afrika te verander.
’n Nuwe perspektief op mediese sorg
Marna se man, Wimpie, het sy lewe lank in die gesondheidsorgbedryf gewerk. Oor jare het hy ’n skatkis van kennis, ervaring en kontakte opgebou, veral in Suid-Afrika.
Switserland het egter ’n nuwe perspektief op gesondheidsorg gebring. Hier is mediese versekering verpligtend vir almal wat in die land woon of werk. Dit beteken dat mense toegang het tot ’n hoë standaard van mediese sorg. Dit is iets wat nie oral in die wêreld vanselfsprekend is nie.
ʼn Vraag het in Wimpie se hart begin groei: “Here, hoe kan ek dit wat ek weet, gebruik om ’n verskil te maak vir mense in Suid-Afrika wat nie toegang het tot privaat sorg nie?” Daardie vraag het uiteindelik ʼn roeping geword.
The Goodness Project
Toe Wimpie se korporatiewe hoofstuk tot ’n einde kom, het hy en Marna geweet: Dit is tyd. Tyd om terug te gaan. Tyd om te bou. Tyd om goedheid te laat gebeur. So is The Goodness Project gebore. Dit is ’n organisasie wat openbare en private gesondheidsorg met mekaar verbind om chirurgiese kapasiteit te ontsluit, wagtye te verkort en staatspasiënte toegang tot lewensveranderende sorg te gee. Onlangs het die organisasie deel geword van ’n publiek-private vennootskap wat heup- en knie-artroplastie vir staatspasiënte moontlik maak.
Sorg gaan egter oor meer as net die fisiese liggaam. Elke pasiënt se siel en gees tel ook. Daarom bied hulle, saam met die operasie, ’n opsionele Goodness Care & Support Program aan wat emosionele én geestelike ondersteuning insluit. Marna en Wimpie was aangenaam verras deur die oorweldigende gretigheid waarmee pasiënte daaraan wou deelneem.
Vir baie mense is ’n gewrigsvervanging die verskil tussen afhanklikheid en waardigheid, tussen oorleef en leef. Dit gaan oor ’n ma wat weer vir haar gesin kan sorg. ’n Pa wat weer kan werk. Iemand wat weer sonder voortdurende pyn kan beweeg en weer hoop kan kry.
Die eerste twee operasies
Hulle visie het in Augustus vlees en bloed geword: twee mense, twee heupvervangingsoperasies, twee lewens wat vir altyd verander is. Chirurge van Tygerberg-hospitaal en Mediclinic Louis Leipoldt het die operasies uitgevoer. Dit is ’n samewerking wat wys wat moontlik is wanneer mense met kundigheid én hart saamwerk.
Marna het my gevra om deel te wees van ’n gebedsgroep vir die pasiënte. Ons het elkeen van ’n ander plek af gebid, maar met dieselfde twee mense in gedagte. Hulle stories het ons diep geraak: die pyn, die verlies aan inkomste, die druk om vir ’n gesin te sorg terwyl jou eie liggaam jou in die steek laat.
Toe die nuus kom dat die operasies goed verloop het, het dit gevoel asof ’n hele groep mense saam asem uitgeblaas het. Die bal is aan die rol, en daar vind nou weekliks heup- en knievervangings plaas wat nie net individue nie, maar hele families se lewens verander. Selfs vir my, wat net van ver af inligting ontvang en saambid, het dit ’n groot impak gehad. Ek kon eerstehands sien hoe God deur mense werk.
“It can only be God”
Een van die eerste pasiënte het na sy operasie ’n stemboodskap gestuur om sy dankbaarheid uit te spreek:
“I want to thank the doctors from Tygerberg Hospital and the Goodness Project team. I nearly lost my faith in God. When you guys came to me and told me that I was chosen by the team, I drew myself back to God, because it can only be Him. It can only be God. I want to thank you guys, for everything. Thank you.”
Hierdie operasie kan vir hom die begin van ’n nuwe lewe wees — fisies, emosioneel én geestelik.
’n Roeping vir die Aftreehoofstuk
Wimpie en Marna se nuwe opdrag is groot. Die pad was nie maklik nie. Daar was nuwe vaardighede om te leer, administrasie om te bemeester en oomblikke waar hulle ver buite hul gemaksone moes beweeg. Tog is hulle diep daarvan bewus dat hulle bloot instrumente in hulle Skepper se hande is en dat volgehoue gehoorsaamheid van hulle verwag word om hierdie roeping uit te voer.
Wanneer ek na hulle reis kyk, sien ek twee mense wie se hele lewens hulle vir hierdie seisoen voorberei het. Wimpie bring sy kennis, sy netwerk, sy ervaring. Marna bring haar kreatiwiteit, haar kommunikasievaardighede, haar hart vir mense. Saam bring hulle ’n onwrikbare geloof in God se groter plan.
Met volharding en gehoorsaamheid het die regte mense, met die regte harte en kennis, oor hulle pad gekom. Die impak strek reeds ver verby gesondheid alleen. Dit wys wat moontlik is wanneer die openbare en private sektor hande vat en mense bereid is om hulle kennis en ervaring in te span om ’n verskil te maak.
Dit herinner ons daaraan dat aftrede nie die einde van betekenisvolle werk is nie. Soms is dit die begin van die werk waarvoor jy jare lank voorberei is.
Die roeping in jou hand
Ons hoef nie altyd iets nuuts te gaan soek om ’n verskil te maak nie. Soms lê ons volgende roeping reeds in ons hande — in die ervaring wat ons oor jare opgebou het, die mense wat ons ontmoet het en die gawes wat ons ontvang het.
Die vraag is eenvoudig: “Here, hoe kan U dit wat ek het, gebruik om iemand anders se lewe beter te maak?” Daardie vraag kan die begin wees van iets veel groter as wat jy ooit kon droom.
My bene dryf in die koel, kristalhelder water. My tone raak net-net aan die oppervlak terwyl die stroom my stadig vorentoe dra. Dan gebeur iets onverwags. ’n Blou naaldekoker land saggies op my knie. Ek bly doodstil. Sy vlerke blink in die son soos piepklein loodglasvensters. Vir ’n paar asemteue is daar net die rivier, die naaldekoker en ek wat saam met die stroom dryf. Ek ervaar dit as ʼn heilige oomblik.
Charl dryf ’n entjie agter my. Hy kyk hoe die landskap stadig verbyglip terwyl gesinne laggend op groot opblaasbande dobber. Sommiges balanseer drankies versigtig op hul knieë, terwyl ander lui gesels terwyl die water hulle stroomaf dra. Niemand jaag nie. Dit is juis dit wat my die meester tref. Ek wens ek kon hierdie eenvoudige, rustige vreugde van ’n Zürich somersoggend saam met my kinders en familie beleef.
Die somer in Zürich het sy eie hartklop. Wanneer die hitte oor die stad neerdaal, word die Zürichmeer en die Limmat almal se speelplek. Mense laat vaar hul gewone erns, trek hul swemklere aan en glip die water in asof dit die natuurlikste ding ter wêreld is. Vir ’n rukkie speel ons almal saam.
Die rivier se tradisies: Zürich se jaar in water
Die Limmat het amper ’n kalender van sy eie. Met elke seisoen kom daar ’n nuwe ritueel en tradisies wat mense terugbring na die rivier en telkens ’n ander kant van die stad onthul.
Limmatschwimmen — Die Groot Dryf
Ons eerste swem in die Limmat was tydens die gewilde Limmatschwimmen. Een dag per jaar verander die rivier in ’n reuse, vrolike stroom mense. Tot 4 500 swemmers spring in die water, elk met ’n opblaasfiguur om aan vas te hou. Elke jaar bring sy eie ontwerp. In 2022 het ons daarin geslaag om kaartjies te kry.
Charl en ek het ons heldergeel eendjie styf vasgehou terwyl die stroom ons saam met duisende ander stroomaf gevoer het. Ons het gelag, gedryf en vir ’n paar minute vergeet van alles wat ’n mens gewoonlik aan die lewe laat dink.
Die geleentheid is só gewild dat ons nie weer na ons vorige deelname kaartjies kon kry nie. In 2027 vier Limmatschwimmen sy 60ste bestaansjaar.
Samichlaus Schwimmen — Die Dapperes
Vroeg in Desember, wanneer die winter reeds sy koue hand oor Zürich begin lê, klim sowat 300 swemmers met Kersvaderhoede in die ysige Limmat. Dit is ’n liefdadigheidsgeleentheid, maar ook ’n toets van pure moed. Ek kan eerlik sê: om hulle van die kant af dop te hou, is vir my heeltemal voldoende. Net om te kyk hoe hulle in daardie koue water verdwyn, laat my bene sommer vanself bewe.
Lichterschwimmen — ’n Rivier van Lig
Op die laaste Donderdag voor Kersfees laat skoolkinders honderde gloeiende lanterns in die rivier dryf. Gesinne staan langs die oewers met warm pons in hul hande en kyk hoe die klein liggies stadig stroomaf dryf. Een vir een verdwyn hulle om die draai. Dit is een van Zürich se sagste tradisies en ’n stil oomblik van lig voordat die winter hom behoorlik kom tuismaak.
Ons eie Limmat‑tradisie en ’n onverwagte ontdekking
Iewers tussen al hierdie groot stadsrituele het ek en my vriendin Henriette ons eie klein tradisie ontwikkel. Elke Augustus, wanneer die somer op sy warmste is, swem ons in die oop gedeelte van die Limmat.
Verlede jaar was die rivier vol en vinnig. Die stroom het ons amper sonder moeite saamgedra. Ons kon eenvoudig ontspan en die water sy werk laat doen. Vanjaar was dit anders. Die droogte het die rivier stadig gemaak. Die water was vlakker en die rotse meer sigbaar. In plaas daarvan dat die rivier ons gedra het, moes ons swem om by die eindpunt uit te kom.
Ons het egter nie geweet hoe vreemd dit nog sou word nie, want onder die lae watervlak het die rivier iets versteek. Ander swemmers het ’n handgranaat skaars ’n meter van die oewer af raakgesien. Die polisie en militêre bomverwyderingskundiges het opgedaag. Hulle het bevestig dat dit ’n lewende granaat uit die voormalige Joego-Slawië was en dit veilig verwyder. Ek kon nie help om anders na die rivier te kyk nie en te wonder wat nog daaronder skuil?
Europa bak onder rekordtemperature en die rivier se oewers het ’n nuwe vorm aangeneem. Rotse wat gewoonlik onder water skuil, lê oop en droog. Vlak poele verskyn waar daar vroeër ’n dieper stroom was. Vanjaar sien mense selfs meer slange langs die Limmat, gelok deur die warm rotse en vlak water. Ek en Henriette het dus besluit om ons uitstappie op die opblaasbande tot volgende jaar uit te stel en ook net as die reën teen daardie tyd weer haar weg na Zürich gevind het.
Wanneer die riviervlakke laag daal
Die verandering in die rivier raak nie net swemmers nie. Van April tot Oktober glip elektriese rivierbote deur Zürich se Ou Stad. Ek is mal daaroor om besoekers op hierdie vaarte te neem. Die water wys hoeke van die stad wat jy nie van die land af kan sien nie. Geboue, brûe en ou mure lyk anders wanneer jy verby hulle dryf.
Vanjaar kan die bote nie vaar nie. Die rivier is te vlak.Amptenare het alle toere opgeskort omdat die bote die gevaar loop om die rivierbedding te skraap. Selfs die opritte het te steil geword vir mense om veilig aan boord te gaan. Dit is vreemd om die Limmat só te sien. Stil en amper kwesbaar. Dalk is dit juis daarom dat ek hom nou anders raaksien.
Wat die rivier vir ons leer
Terwyl ek hierdie somer in die Limmat afdryf, besef ek hoe stil ’n rivier ons leer. Dit wys hoe landskappe verander, hoe water styg en daal, hoe tradisies voortbestaan selfs wanneer omstandighede verander. Dit herinner ons dat beweging nie altyd perfekte toestande vereis nie. Soms vertraag die stroom ons spoed, soms verras dit, soms dra dit ons moeiteloos. Tog vind dit altyd ’n pad vorentoe.
Langs die pad versamel die rivier mense en skep gedeelde oomblikke. Die naaldekoker op my knie, ’n lantern wat verby dryf en ’n gedeelde ritueel met Henriette word ankers van verbondenheid.
Miskien is dit die grootste geskenk van die rivier nie dat hy ons êrens heen neem nie. Hy leer ons om vir ’n oomblik stil genoeg te wees om raak te sien waar ons is.
Ons EasyJet-vlug vanaf Londen het net ná sonsopkoms in Athene geland. Ek het deurnag gewerk en reguit van die kantoor af lughawe toe gegaan. Die opgewondenheid van ‘n welverdiende vakansie het die moegheid laat verdwyn, die oomblik to ons van die vliegtuig afklim.
Met die uitstap na buite het dit gevoel asof iemand die oond se deur wawyd oopgelos het. Ons taxibestuurder het, met Griekse musiek oor die luidsprekers, deur die oggendverkeer gejaag asof hy aan ‘n Formule 1-wedren deelneem.
Ons het die vakansie sorgvuldig beplan met ‘n tent, rugsakke, besprekings en selfs ‘n kleurgekodeerde reisplan. Daar was net een ding waarvoor ons nie voorsiening gemaak het nie: om die veerboot te verpas.
Uitasem het ons by die kaartjiekantoor ingestorm. “Die veerboot het reeds vertrek,” was die man agter die toonbank se woorde. “Wat bedoel jy dit het vertrek?” Hy het na my sorgvuldig voorbereide reisplan gekyk en aanbeveel. “Verander jou plan.”
Drie woorde ons manier van reis verander
Dit was dertig jaar gelede, maar daardie drie woorde het my nooit verlaat nie. Elke keer wanneer die lewe my met ‘n toe deur of ‘n onverwagte ompad konfronteer, dink ek terug aan die Griekse man agter die kaartjietoonbank.
Destyds het ek gedink hy gee bloot reisadvies. Ek het eers later besef dit was ‘n eenvoudige les oor hoe ‘n mens deur die lewe behoort te beweeg.
Hoekom Griekeland ons aanhou terugroep
Sommige plekke beïndruk jou een keer. Griekeland het stilweg deel van ons lewensverhaal geword.
Dit is nie net die asemrowende natuurskoon wat ons telkens teruglok nie; dit is die mense. Keer op keer het ons ‘n stille gasvryheid ervaar wat niks terugverwag nie. Families verwelkom vreemdelinge soos ou vriende. Mense geniet etes stadiger en die lewe voel net eenvoudiger. In daardie rustige oomblikke besef jy hoe skaars opregtheid geword het.
Gesinsherinneringe in Griekeland
Toe ons oudste seun, Jacques, net 13 maande oud was, het ons saam met hom in Griekeland gaan kamp. Elke aand het ons na die plaaslike taverna gestap vir Griekse slaai, vars brood en tzatziki. Sodra die musikante begin speel het, het Jacques waggelend die dansvloer ingevaar. Die ander gaste het geglimlag, hande geklap en sy klein danspassies deel van die aand se vrolikheid gemaak.
By die kampterrein het studente tot laatnag gesels en gelag. Wanneer hulle uiteindelik stil geraak het, het Jacques oorgeneem. Gewapen met ‘n klippie en ‘n leë Coke-blikkie het hy met sonsopkoms sy eie perkussiekonsert begin en die stil oggend met dieselfde entoesiasme begroet waarmee hy die vorige aand gedans het.
Met ons terugkeer na Kaapstad het ons uitgevind dat Jacques ‘n boetie gaan kry. Ons het hom Christo genoem. Hoewel dit ‘n familienaam is, het dit nog meer betekenis gekry omdat dit afkomstig is van die antieke Griekse woord Christos, wat “die Gesalfde” beteken. Oral in Griekeland word jy daaraan herinner dat hierdie landskappe deel van die Nuwe Testament wêreld was.
Jare later, tydens die COVID-pandemie, het ons weer teruggekeer. Dit was toevallig tydens die FIFA Wêreldbeker. Gaste van verskillende lande het saam op die grasperk by ons verblyf vergader om die wedstryde te kyk. Vir ‘n paar uur het vreemdelinge vriende geword.
Hoekom ons Kefalonia gekies het
Ons afgelope vakansie het oor meer gegaan as net nog ‘n mooi eiland. Ons het rus nodig gehad, tyd om te dink en geestelik voor te berei vir ‘n nuwe seisoen van afsluiting, nuwe begin en verandering. Kefalonia was presies wat ons nodig gehad het.
Die Griekse gasvryheid het sigbaar geword in die twee pragtige huisies waar ons gebly het. Ons gashere het ons bederf met bottels plaaslike Robola-wyn, sonryp perskes, druiwe, spanspek en tuisgemaakte baklava. Elke besoek het geëindig met dieselfde vraag: “Is alles reg? Het julle enigiets nodig?” Dit het nooit soos kliëntediens gevoel nie; eerder soos opregte vriendskap.
Ons eerste huisie het aan ‘n Belgiese egpaar behoort wat hul winters op die eiland deurbring. Binne was ‘n kas vol bordspeletjies. Gou het ons aande ontaard in uiters mededingende Scrabble-wedstryde. Die stel was in Frans, daarom het ons besluit dat woorde uit enige taal sou tel.
Met ons aanbeweeg na die tweede huisie, wou ons die kompetisie voortsit. Charl het die grootste speelgoedwinkel in Argostoli gebel en was verheug om te hoor dat hulle Scrabble in voorraad het. Nadat ons oor die berge en dwars oor die eiland gery het, het ons die boks triomfantlik oopgemaak. Elke letter was Grieks. Ons kon net lag. Ek het nuwe waardering vir die Grieke ontwikkel wat meer as een alfabet moet aanleer.
Kefalonia se mooiste plekke
Kefalonia voel asof die natuur besluit het om haar mooi te vertoon. Berge tuimel af na ongelooflik blou see, woude bedek die heuwels en agter byna elke draai wag ‘n versteekte baai.
Myrtos-strand
Toe ons bo-op die krans by Myrtos-strand staan, was ons sprakeloos. Onder ons het die see geskitter in skakerings van turkoois en saffier, omraam deur indrukwekkende wit kranse. Die kronkelpad af strand toe was amper net so onvergeetlik soos ons eerste swem.
Melissani-grot
Die Melissani-grot was ewe betowerend. Sonlig het deur die ineengestorte dak gestroom en die ondergrondse meer in vloeibare saffier verander. Terwyl ons roeibootjie oor die kristalhelder water gegly het, het dit gevoel asof ons in die lug dryf.
Argostoli en die karetseeskilpaaie
In Argostoli het ons oor die historiese De Bosset-brug gestap en afgekyk na bedreigde karetseeskilpaaie wat rustig deur die helder hawewater geswem het.
Fiskardo – ‘n Dorpie waar tyd stil gaan staan het
Een van my gunstelingplekke bly Fiskardo, een van die min dorpies wat die verwoestende aardbewing van 1953 oorleef het. Die kleurvolle Venesiaanse geboue en blomryke waterfront laat dit voel asof tyd daar stadiger verloop.
Antisamos-strand en Captain Corelli’s Mandolin
Naby ons huisie was Antisamos-strand, bekend uit die film Captain Corelli’s Mandolin. Ek het die fliek jare gelede geniet. Dit het soos ‘n klein geskenkie gevoel om die DVD op die rak van ons huisie te ontdek, asof die eiland ons stilweg aan sy eie verhaal herinner.
‘n Bootvaart om die Mitiese Ithaka
Een van die hoogtepunte van ons vakansie was ‘n bootvaart om die naburige eiland Ithaka, die legendariese tuiste van Odusseus. Terwyl ons verby afgesonderde baaie en rotsagtige kuslyne gevaar het, was dit maklik om te verstaan hoe hierdie landskap die Griekse mites geïnspireer het.
Twee keer het die kaptein eenvoudig die boot gestop en almal genooi om in die glashelder see te spring. Later het ons rustig middagete geniet in slaperige vissersdorpies waar niemand haastig was nie. Daardie stadige lewenstempo het gou aansteeklik geword.
Wat Griekeland ons geleer het
Dertig jaar gelede, in ‘n besige kaartjiekantoor in Athene, het ek gedink “Verander jou plan” is die slegste reisadvies wat ek nóg ontvang het. Vandag weet ek beter.
Van ons grootste avonture, kosbaarste herinneringe en diepste vriendskappe het ontstaan toe ons planne nie uitgewerk het soos ons verwag het nie. Griekeland het ons geleer om stadiger te leef, ruimhartige mense raak te sien en te vertrou dat die onverwagte ompaaie dikwels die mooiste deel van die reis word.
Miskien is dit waarom Griekeland ons telkens terugroep. Dit is nie net die turkoois see, die bergdorpies of die eindelose somersaande nie. Dit is die herinnering dat, terwyl ons ons eie planne maak, die lewe dikwels ‘n mooier verhaal skryf as wat ons ooit self sou kon uitdink.
En wanneer die plan verander, probeer ons saam verander.
Terwyl die vliegtuig sy landing begin, sit ek vasgenael teen die venster. Daar is dit. Tafelberg staan trots bo die Moederstad, met die Atlantiese Oseaan wat onder dit glinster. Skielik oorweldig emosies my: heimwee, dankbaarheid, opgewondenheid… en ook ‘n stille hartseer.
Waarom Kaapstad My Altyd Huis Toe Roep
Vir 27 jaar was Kaapstad ons tuiste voordat ons na Zürich verhuis het. Maak nie saak hoeveel keer ek terugkom nie, dié stad herinner my telkens daaraan dat sommige plekke nooit regtig jou hart los nie. Hierdie besoek is besonders kosbaar. Ons is hier om tyd saam met my volwasse seuns, my suster en haar kinders deur te bring. Daar is iets diep vertroostend daaraan om rondom ’n tafel te sit, saam te eet, oor ou stories te lag en nuwe herinneringe te skep.
Om in Switserland te woon, het ons aan ‘n wonderlike internasionale gemeenskap blootgestel. Baie van ons vriende het reeds op verskeie kontinente gewoon en reis graag. Deur die jare het hulle my van hul gesinsvakansies in Suid-Afrika vertel. Byna sonder uitsondering beskryf hulle dit as een van hul kinders se gunstelingbestemmings. Hulle onthou die dramatiese landskappe, onvergeetlike wildlewe, heerlike kos en, bowenal, die warmte van die mense.
Baie vriende droom daarvan om Suid-Afrika te besoek, maar huiwer oor wat hulle op die nuus of sosiale media sien. Hul vraag is amper altyd dieselfde: “Sal ons veilig wees?” My antwoord is eenvoudig: ja, met sinvolle beplanning en bewustheid kan jy Kaapstad met gemoedsrus geniet.
Om Veilig en Ontspanne in Kaapstad Rond te Beweeg
Kaapstad is nie bloot ‘n plek wat jy besoek nie; dit is ‘n plek wat jy beleef. Om elke draai wag nog ‘n asemrowende uitsig, ‘n versteekte strand, ‘n bergpaadjie, ‘n wynplaas of ‘n koffiewinkel wat jou uitnooi om net ‘n bietjie langer te vertoef.
Omdat die stad oor ’n groot area versprei is, verg rondbeweeg beplanning. Anders as baie Europese stede is openbare vervoer beperk. Vir gerief en gemoedsrus beveel ek Uber of Bolt aan eerder as om ’n motor te huur. Dit is bekostigbaar, betroubaar en wyd beskikbaar.
Een Uber-rit het egter om ‘n heel ander rede by my gebly. Nuuskierig oor sy agtergrond vra ek die bestuurder waar hy vandaan kom. Kort voor lank vertel hy ons van sy familie in Zimbabwe, die tale wat hy praat en sy drome vir sy kinders. Dit het my weer herinner dat reis oor mense eerder as bestemmings gaan. Dikwels is dit die gesprekke tussen die besienswaardighede wat die langste by ‘n mens bly.
My gunsteling manier om Kaapstad te verken is op die Hop-On Hop-Off-bus. Dit verwyder die stres van bestuur en laat jou die skouspelagtige natuurskoon met al jou sintuie geniet. Met die wind in ons hare en kameras in die hand het ons Groot Constantia verken en deur Houtbaai gewandel en gekyk hoe robbe in die water speel. Na ʼn varsgebakte vis-en-skyfies maaltyd, het ons die dag met die son wat agter die Twaalf Apostels in Kampsbaai sak, afgesluit.
Waar om in Kaapstad Tuis te Gaan
Waar jy tuisgaan, kan ‘n groot verskil aan jou vakansie maak. Hierdie keer het ons Century City gekies omdat dit presies aan ons familie se behoeftes voldoen het: veiligheid, gerief en genoeg om ons jong volwassenes besig te hou.
Slegs 15 tot 25 minute van Kaapstad se middestad af, kombineer Century City moderne leefstyl met pragtige groen ruimtes. My nefie en niggie, wat op ’n plaas woon, het veral daarvan gehou om een van Afrika se grootste winkelsentrums te verken. Elke oggend het begin met my suster se tuisgebakte karringmelkbeskuit voordat ons deur die rustige vleilande van nabygeleë Intaka-eiland gestap het.
Die Beste Tyd om Kaapstad te Besoek
Winter is dalk nie die voorkeur keuse nie, maar vir ons was dit perfek. Vlugte en verblyf was goedkoper, restaurante het uitstekende winteraanbiedinge gehad en die koeler weer was perfek vir besigtiging.
Elke seisoen het sy eie bekoring. Somer behoort aan strandliefhebbers. Herfs is ‘n gunsteling onder plaaslike inwoners vir bergstap en wynproe, terwyl lente die Wes-Kaap in ’n see van veldblomme verander.
Kaapstad se Kosverhaal: ‘n Smeltkroes van Geure
Vir my 17-jarige seun was een van die grootste hoogtepunte nie ‘n beroemde landmerk nie, maar die oorvloed bekostigbare vleis van uitstekende gehalte en vars seekos. In Switserland, waar vleis duur is, het dit soos ‘n luukse gevoel.
My familie is beesboere, en my suster het ons verras met ‘n koelhouer vol plaasvars beesvleis. Baie aande het ons nefie dit op die woonstel se stoep gebraai terwyl ons lank ná ete nog om die tafel gekuier het.
Kaapstad vertel sy geskiedenis deur sy kos. As belangrike hawe op die antieke speseryroete het die stad ‘n ontmoetingsplek van kulture geword en nêrens is dit duideliker as om die etenstafel nie.
Die Warmte van Suid-Afrikaanse Gasvryheid
Mense kom dikwels vir die natuurskoon. Hulle keer terug oor die mense.
Wanneer ons in Kaapstad land, staan ons altyd vir ‘n oomblik stil om die warmte en positiewe energie om ons in te neem. Mense groet mekaar hartlik. Gesprekke begin sommer vanself. Gelag klink oral.
Ons het al baie pragtige plekke regoor die wêreld besoek, maar nêrens het ek gasvryheid beleef soos in Suid-Afrika nie. Besoekers word nie net verwelkom nie. Hulle word laat voel dat hulle hoort.
Die Onverwagte Vreugde van Saam Reis
Terwyl ons op die Hop-On Hop-Off-bus gereis het, het ‘n jong man gevra of hy die dag saam met ons kon deurbring. Aanvanklik was ons verbaas, maar kort voor lank het ons stories uitgeruil, foto’s van mekaar geneem en saam soos ou vriende gelag.
Anthony het van Ghana af gekom om ‘n Hotel- en Gasvryheids-ekspo in Kaapstad by te woon. Toe hy hoor dat my suster se kinders daarvan droom om in toerisme te werk, het sy gesig sommer begin straal terwyl hy sy ervaring en aanmoediging met hulle gedeel het.
Teen die einde van die dag het ek besef ons het veel meer as net ‘n reisgenoot ryker geword. Hy het my herinner dat saam reis nie net veiliger voel nie, maar dikwels die deur oopmaak na die mooiste menslike ontmoetings.
Ons het as vreemdelinge op die bus geklim. Ons het as vriende afgeklim.
Waarom Ek Hoop Meer Internasionale Vriende Ontdek Suid-Afrika
Wanneer ‘n internasionale vriend vir my sê: “Ek wil so graag eendag Suid-Afrika besoek,” glimlag ek. Want ek weet reeds wat op hulle wag.
Sommige plekke beïndruk jou. Kaapstad bly by jou. Sy mense, sy geure en sy lig bly lank ná jou terugvlug in jou gedagtes hang.
Ek hoop dat ek eendag persoonlik by Kaapstad Internasionale Lughawe sal staan om hulle te verwelkom in die stad wat my gevorm het, die stad wat steeds soos huis voel en die stad wat ‘n besonderse manier het om ‘n plek in jou hart te vind.
Ek luister na die diep, warm stem van Laurika Rauch terwyl ek die hardnekkige kalkvlekke van ons storte afskrop. Sy het ’n besondere plek op my “Swiss Days”-speellys — my eie versameling liedjies wat my terugtrek na mense, plekke en herinneringe wat taal so dikwels nie kan vasvang nie. In verskillende fases van my lewe het haar musiek my deur baie teer, melancholiese seisoene gedra. Onlangs het haar lied Huis my gedagtes weer laat wegdryf. Dit het die deur oopgemaak vir ou herinneringe en nuwe besinning.
Soms skeur ʼn Huis in twee
Toe my middelste seun vyf was, is sy klein wêreld en sy gevoel van tuiste reeds deur egskeiding verdeel. Oor naweke, terwyl ek die kinders van een huis na ’n ander geneem het, het ons Laurika se Lisa se Klavier geluister. Hy het elke woord geken.
By sy kleuterskool het ’n reuse, ou boom die speelgrond geanker. Op moeilike dae het hy diep in sy takke ingeklim en sag vir homself gesing. Baie middae ná werk het ek hom daar gekry. Sy klein lyfie was opgevou in die groen blaredak. Hy het vasgeklou aan Laurika se woorde asof dit moes help om te herstel wat binne hom geskeur het. Daardie beeld het my nog nooit verlaat nie. Kinders het ’n merkwaardige instink om troos te vind waar hulle kan.
Om weer ’n Huis te bou
Nadat Charl en ek getrou het, het ons alles gedoen om ’n gevoel van huis vir ons hersaamgestelde gesin te skep. Dit moes ’n plek wees waar almal kan behoort, kon asemhaal en veilig voel.
Toe ons jare later van Kaapstad na Zürich verhuis het, was dit veel meer as om net totsiens te sê vir ’n huis. Dit was ’n afskeid van twintig jaar se behoort en veiligheid.
Om in die buiteland te woon verander jou begrip van Huis
Om in ’n ander land te woon vorm stilweg jou begrip van wat huis beteken. Huis is nie meer vasgemaak aan ’n fisiese plek nie. Jy vind dit in ’n bekende Afrikaanse stemnota, die reuk van ’n braai, ’n familievideo op WhatsApp, of ’n lied wat jou onverwags tref en die hele dag by jou bly.
Sommige dae voel ons woonstel in Switserland meer soos ’n toevlug as ’n tuiste. Dit is ’n tydelike skuiling terwyl sneeu teen die vensters druk en die wind deur die strate vee. Tog bly ons klein stukkies van Suid-Afrika in ons alledaagse lewe inwerk. Ons braai in die somer. Ons rakke vertoon dekor wat saam met ons oor kontinente gereis het. Op Sondae stroom ons ’n Afrikaanse erediens. Die nuwe Suid-Afrikaanse musiek wat familie stuur, vind sonder uitsondering sy plek op my “Swiss Days”-speellys.
Laurika vang die dieper betekenis van huis so mooi vas:
As jy my kom genees, na ‘n lang dag
Min binne-in wat ek nog moet verduidelik
Dis hoe ek weet dat ek nou by die huis is
Dis nie ′n adres nie
Dis jou mense wat jou huis is.
Ons skep Huis op verskillende plekke
Deesdae is dit moeilik om almal vir wie ons lief is op een plek bymekaar te kry. Ons kinders woon in verskillende dele van Suid-Afrika. Familie is wyd versprei. Die lewe beweeg aan.
Ons moes dus vir onsself uitmaak wat “huis” beteken. In plaas daarvan om te verwag dat almal na een familiehuis terugkeer, kies ons nou ’n bestemming en huur ’n plek groot genoeg vir ons almal, al is dit net vir ’n paar kosbare dae.
Ons het troues onder die Bosveldsterre gevier en gradeplegtighede in die Kaapse Wynlande. Verlede jaar het ons my ma se tagtigste verjaarsdag op die oewer van die Oranjerivier gevier, waar sy grootgeword het. Elke plek word deel van die familieverhaal.
Daar is altyd foto’s, té veel kos, goeie gesprekke en maklike lag. Sommiges sit lank ná almal gaan slaap nog by die vuur, omdat niemand regtig wil hê die saamwees moet eindig nie.
Ons volgende hereniging gaan in die skadu van Tafelberg plaasvind. Ons wil Kaapstad soos besoekers ervaar en het kaartjies vir die hop-on-hop-off-bus bespreek. Die familie het natuurlik reeds ’n vakansie-lied gekies: Hemel op Tafelberg deur Kurt Darren en Spoegwolf. Musiek doen iets buitengewoons. Dit vou mense in melodieë toe en laat jou jare later weer in oomblikke instap met jou hele hart en lyf.
Huis in die toekoms ná ons Switserse hoofstuk
Charl en ek praat deesdae dikwels oor wat volgende kom. Ons Switserse hoofstuk is besig om stadig tot ’n einde te kom. In Switserland het ons persoonlik gegroei, ’n wyer wêreldperspektief gekry, en geleer dat dit moontlik is om met ’n verlange in jou bors te leef.
Huis het iets geword wat ons deur afstand verstaan. Ons het besef dat Suid-Afrika, ons geboorteland, steeds ons tuiste is. Nie omdat dit perfek is nie. Nie omdat ons die uitdagings ignoreer nie. Ons sien die kompleksiteit. Ons verstaan die verbasing op mense se gesigte. En tog…
Suid-Afrika is waar ons mense is en waar humor selfs die moeilikste dae versag. Hier voel die son anders en jy kan kaalvoet op warm sand loop en in die see swem. Geloof is ingeweef in alledaagse veerkragtigheid. Dit is waar ons harte die diepste asemhaal.
Mense sal altyd menings hê oor waar ander behoort te woon. Elke familie dra sy eie verhaal, sy eie verlange, sy eie roeping.
Huis vorm homself soos die lewe verander
Huis, het ek besef, is nie ’n plek wat jy agterlaat of eendag terugkeer na nie. Dit skuif en hervorm soos die lewe verander. Dit verbreed met elke seisoen wat jy deurleef. Uiteindelik is huis nie ’n adres op ’n kaart nie, eerder die behoort wat jou hart herken, waar jy ook al jouself bevind.
Elke Vrydag sit ek in die passasiersitplek met my tennisraket op my skoot terwyl my petite Japannese vriendin ons baan toe ry. Sy groet my elke week met dieselfde warm glimlag, opreg bly dat ek daar is. Op daardie kort ritte vertel sy my van haar kinders, haar land en die lewe wat sy tussen wêrelde dra. Dit herinner my hoe verbinding in die eenvoudigste oomblikke kan groei.
Ek het Japan nog nooit besoek nie, maar deur hierdie stories voel dit tog asof ek die land al ’n bietjie leer ken het. Op haar beurt het sy Suid-Afrika deur my oë leer ken en hierdie wedersydse uitruil wys hoe verbinding dikwels met nuuskierigheid begin.
Wat my tref, is nie hoe verskillend ons is nie, maar hoeveel bekend voel. Die liefde vir ons kinders, die trots op waar ons vandaan kom asook die klein daaglikse ritmes van gesinslewe, skep ’n band. Ons ooreenkomste maak die deur oop vir begrip, terwyl ons verskille ons uitnooi om nuwe wêrelde te ontdek. Dit is iets wat ek ook in ander verhoudings gesien het.
Om Nuuskierigheid Oor Kulture te Volg
Lank gelede het ek saam met ’n jong Afrikaanssprekende kollega gewerk wat ’n diep fasinasie vir die Japannese taal en kultuur ontwikkel het. Met vasberadenheid het hy homself Japanees geleer deur strokiesprente te gebruik om die onbekende skrif te bemeester. Hy wou nie net die kultuur bestudeer nie, hy wou daaraan behoort.
Hy het geglo dat geleenthede ontstaan wanneer jy jouself in hulle pad plaas. Daarom het hy na Londen verhuis en hom in die Japannese gemeenskap daar verdiep. Hy het vriende gemaak, liefde gevind en uiteindelik ’n lewe opgebou wat hom na Japan geneem het. Jare later het hy Japannese burgerskap verkry en selfs ’n deel van die proses in Japannese skrif voltooi.
Sy troufoto’s tussen die Kaapse wingerde het my laat besef hoe twee wêrelde in een plek kan ontmoet. Hy het sy lewensmaat gevind deur nie op verskille gefokus te wees nie, maar ’n draad van verbinding oor kulture heen gevolg.
Gedeelde Menslikheid op Onverwagte Plekke
Toe ons in Switserland aankom, het ek saam met ander skoolma’s by ’n vlugtelingkamp in Zürich vrywilliger werk gedoen. Ek het nader kennis gemaak met twee vroue. Een vrou was uit Iran en die ander uit Libanon. Die Iraanse ma het Farsi gepraat, wat haar in staat gestel het om direk met baie van die vlugtelinge te kommunikeer. Deur haar het ons stories gehoor wat moeilik, kompleks en diep menslik was.
Ten spyte van ons baie verskillende agtergronde en omstandighede, was daar ’n onmiskenbare draad wat ons verbind het. Ons was vrouens. Ons was moeders en het almal as immigrante in ’n vreemde land ons pad probeer vind. Daardie gedeelde ervaring het byna onmiddellik begrip en deernis geskep.
Wanneer die Lewe Onbekend Word
Gedurende ’n tyd van politieke onrus in Beiroet het die Libanese vrou haar bejaarde ouers na Zürich gebring vir veiligheid. Dit was nie maklik nie. Haar stiefpa het Alzheimer’s gehad, en die ontwrigting van sy omgewing en roetine was vir hom diep ontstellend. Om hulle situasie te sien ontvou, het my laat besef hoe broos stabiliteit kan wees. Die lewe kan baie vinnig situasies buite ons beheer verander.
Hierdie vriendskappe het my eie perspektiewe en aannames uitgedaag. Hulle het vensters oopgemaak na lewens wat ek andersins dalk nooit sou sien nie. Deur hulle het ek iets belangriks geleer: empatie begin nie by volledige begrip nie. Dit begin met die herkenning van iets bekends in iemand anders se stryd. Dit vorm ’n punt van verbinding wat hulle wêreld nader aan joune bring.
Die Gemak om Verstaan te Word
Terselfdertyd was ek gelukkig om vriendskappe te bou met ander Suid-Afrikaners wat in Switserland woon. By hulle is daar ’n gemak wat min verduideliking verg. Ons praat dieselfde taal, deel soortgelyke agtergronde en verstaan mekaar se humor, frustrasies en waardes instinktief.
By hierdie vriende ervaar ek ’n gevoel van behoort. Daar is troos daarin om verstaan te word sonder om jouself te hoef te verduidelik. Dit bring stabiliteit, veral in tye wanneer selfvertroue wankel. In hulle teenwoordigheid voel my manier van dink “normaal” en gegrond. Ons is getuies van mekaar se lewens. My vriende wat anders is, help my groei, terwyl my vriende wat eenders is, my help om standvastig te bly.
Wanneer ’n Gemeenskap Gemeenskaplike Grond Kies
As jong student het ek baie vakansies op ’n plaas naby Senekal in die Vrystaat deurgebring. Daardie herinneringe bly kosbaar, en daarom was dit moeilik om jare later die impak van rasse-spanning op daardie gemeenskap te sien.
Op 16 Oktober 2020 het ’n tragiese plaasmoord intense onrus ontketen. Die verdeeldheid wat gevolg het, was pynlik en sigbaar. Iets het dit egter wonderbaarlik begin skuif. Mense het besef dat dit nie volhoubaar is om net op verskille te fokus nie.
’n Plaaslike forum is gestig om boere en gemeenskapslede van verskillende agtergronde bymekaar te bring om gedeelde uitdagings aan te spreek. In plaas daarvan om op nasionale politiek en diepgewortelde verskille te fokus, het hulle hul aandag gevestig op alledaagse behoeftes soos water, sanitasie, paaie en basiese infrastruktuur.
Mense wat voorheen aan teenoorgestelde kante gestaan het, het begin om saam te werk. Hulle het die dorp skoongemaak en gedeelde ruimtes onderhou. Saam het hulle ingegryp waar plaaslike stelsels tekortgeskiet het. Stadig maar seker het die fokus verskuif van verdeeldheid na samewerking en van verskil na ’n gemeenskaplike doel. Dit het nie die verlede uitgewis nie, maar dit het wel ’n pad vorentoe geskep.
Begin by Wat Ons Deel
Elke Vrydag, in daardie motor op pad tennis toe, word ek herinner aan iets eenvoudig, maar tog kragtig. Verbinding begin nie wanneer ons alles van mekaar verstaan nie. Dit begin wanneer ons iets bekends herken en kies om daarmee te begin.
Ons ooreenkomste bring ons nader aan mekaar. Ons verskille help ons groei. Erens tussen die twee vind ons die grondslag vir verbinding, asook die moontlikhede wat daaruit voortspruit.
Ek het sy jong manslyf styf teen my vasgedruk. My trane het vlak gelê. Met ’n groen tas, met net die nodigste en ’n dun kombers, het hy stoksielalleen deur die lughawe se sekuriteit gestap. Ek het omgedraai om alleen te wees en om die vrees, die bekommernis en die stil laat gaan van drome wat ons eens so opgewonde gemaak het, te verwerk.
Die Drome wat Ons Beplan het
Vir jare het ons ’n sekere toekoms vir ons kinders voorgestel. Studies aan ’n universiteit naby die huis en naweke waar hulle saam met nuwe vriende huis toe kom. Ek kon ’n huis sien vol lag, stories en die bekende ritme van gesinslewe.
Ons het jare tevore reeds studenteverblyf gekoop, met die oortuiging dat dit ’n verantwoordelike en veilige besluit is. Ek het my kinders gevisualiseer as selfversekerde jong volwassenes, op pad klas toe, besig om die toekoms te leef wat hulle beplan het.
Die lewe het egter ’n manier om daardie planne sagkens en soms skielik te herskryf.
Jacques: Die Krag van Drie Punte
Jacques, ons oudste, het sy matriekuitslae twee weke voor eerstejaarregistrasie ontvang. Hy het goed gevaar en sy punte het jare se harde werk weerspieël. Sy Wiskunde-punt was egter drie punte te min vir toelating tot die graad waarvoor hy reeds voorlopige keuring gehad het. Net drie punte! Daardie drie punte het alles verander.
Hy is by ’n ander universiteit aanvaar, maar sonder verblyf. Sy eerste aand het hy op die kaal vloer van sy niggie se woonstel, met net ’n dun kombers, geslaap. As ouer was dit moeilik om hierdie onsekerheid te aanskou.
Wat soos ’n terugslag gevoel het, het sy leerskool geword. Hy het geleer om hulp te vra, aan te pas en te improviseer en uitdagings in geleenthede vir groei te verander.
Hy het sy studies voltooi te midde van die onsekerheid van COVID, en sy eie vegan bakkery, The Cinnamon Club, begin. Vyf jaar later is dit ’n suksesvolle besigheid met lojale kliënte.
Daardie drie punte? Dit het hom presies gebring waar hy moes wees.
Christo: Alleen, maar nie eensaam nie
Ons middelste seun, Christo, het ’n duidelike prentjie van sy universiteitslewe gehad. Dit het ingesluit koshuislewe, vriendskappe en ’n volle kampuservaring. As ekstrovert was hy gereed om dit alles aan te pak.
In sy matriekjaar het ons lewens egter drasties verander. My man het ’n werksgeleentheid oorsee gekry, en ons het na Switserland verhuis. Skielik moes Christo universiteitslewe alleen hanteer, akademies, sosiaal en emosioneel. Hy kon nie oor naweke of vakansies huis toe kom nie.
Net twee maande nadat sy universiteitsreis begin het, het die wêreld weens die pandemie tot stilstand gekom. Terwyl baie studente huis toe gegaan het, het hy in die koshuis agtergebly saam met net ’n klein groepie ander wat nêrens anders heen kon gaan nie.
Wat totaal isolerend kon wees, het in werklikheid iets ryks en betekenisvols geword. Hy het diep vriendskappe gevorm. Dit was verbindings wat langer as die universiteit tydperk sou voortduur. Soms het hy opgestaan en leierskap geneem. Uiteindelik is hy tot die koshuis se huiskomitee verkies, waar hy ’n stem geword het vir dié wat dikwels onsigbaar gevoel het.
Sy pad het oor meer as net studies gegaan. Dit het oor mense, veerkragtigheid en verbondenheid gegaan.
Zander: Drome in Wording
Ons jongste seun, Zander, is nou in graad 11 en het die grootste deel van sy skoolloopbaan in Switserland voltooi. Ons begin weer droom, maar hierdie keer ’n bietjie anders.
Hy hoop om ingenieurswese in Europa te studeer, verkieslik in ’n land waar hy gemaklik met die taal en kultuur is, soos Nederland. Onlangs het ons ’n universiteit tydens ’n ope dag besoek. Ek het hom dopgehou terwyl hy saam met ander studente aan ’n projek werk. Hy het ingeskakel, die oomblik aangegryp en begin sien hoe hy daar kan inpas. Later het hulle saam na ’n studente-kuierplek gegaan. Ek het weer daardie bekende gevoel van hoop, gemeng met onsekerheid, gekry.
Ons het by ’n opleidingshotel gebly wat deur gasvryheidstudente bestuur word en waar leer deur werklike ervaring plaasvind. Dit het my weer herinner dat groei selde in beheerde omgewings gebeur. Dit gebeur net soos met my ouer seuns in doen, in probeer, in uitdagings oorkom en in weer opstaan.
Wanneer die Lewe ’n Ander Rigting Inslaan
Ouerskap is ’n reis vol deurlopende lesse en om te laat gaan is deel daarvan. Maak nie saak hoe sorgvuldig ons as ouers beplan nie, ons kinders sal hul eie unieke paaie volg. Selfs wanneer dinge anders uitdraai as wat ons verwag het, lê die grootste betekenis dikwels juis daarin.
Dit herinner ons daaraan om onsekerheid te aanvaar en te vertrou dat elke kind se pad sal ontvou soos dit vir hulle reg is. Daar is iets stilweg kragtigs in die onverwagte.
Ek het geleer om te beplan, maar ook om ruimte te los. Ruimte vir onsekerheid. Ruimte vir groei en ruimte vir paaie wat ons self nooit sou kies nie, maar wat ons uiteindelik presies bring waar ons moet wees.
Een oggend het ons jongste seun, Zander, ‘n brief van die plaaslike munisipaliteit ontvang. Hy word hierdie jaar agtien en is blykbaar nou belastingpligtig. Aangesien Zander nog op skool is, het ek net vir ‘n oomblik na die amptelike dokument in Duits gestaar en gewonder: “Wat nou?” Toe onthou ek my “Gesiglose Vriend, Kunsmatige Intelligensie (KI)”.
Ek stuur die brief vir hom en vra, of hy vir my kan verduidelik waaroor dit gaan en wat ons te doen staan. Hy het mooi die situasie vir my verduidelik en sommer ook ’n antwoordbrief vir my in die regte formaat en in Duits geformuleer. Ek het glimlaggend besef dat tegnologie stil-stil ’n nuwe soort probleemoplosser en gespreksvennoot geskep het.
Die eerste ontmoeting
’n Paar jaar gelede het my middelste seun Christo, toe nog ’n jong ingenieursstudent, vir my gevra: “Ma, het jy al van ChatGPT gehoor?” Ek onthou hoe verstom ek oor die konsep was. Hy het verduidelik hoe universiteite worstel met die vraag van akademiese integriteit en nuwe tegnologie.
Toe sê hy, in sy een-en-twintigjarige wysheid: “Die wêreld verander voortdurend met nuwe tegnologiese ontwikkelings. Ons moet dit nie vrees nie. Ons moet dit positief benader en leer hoe om dit te gebruik om van die wêreld ’n beter plek te maak.” Daardie woorde het by my gebly.
Salomo en die blokraaisels
Ons het almal nou toegang tot hierdie gesiglose vriend. Of ons kies om hom te gebruik of nie, bly elkeen se eie besluit. Oupa Frikkie stuur gereeld vir my skermgrepe van sy eie ChatGPT-gesprekke. Hy het sy digitale gespreksgenoot Salomo gedoop en volgens alles wat ek kon sien, voer hulle diep filosofiese gesprekke saam. Dit is egter nie al nie. Soms help Salomo hom met Afrikaanse blokraaisels en met die baie vrae wat deur die loop van ’n dag by ’n nuuskierige mens opkom.
Aan die begin was Salomo se Afrikaans nie juis indrukwekkend nie. Oupa Frikkie het hom glo behoorlik uitgetrap. Salomo het nederig om verskoning gevra en met verloop van tyd het sy Afrikaans merkbaar verbeter.
Tegnologie, wat so dikwels net met jong mense verbind word, het stadig maar seker deel geword van ’n ouer man se daaglikse nuuskierigheid. Sy ingesteldheid teenoor nuwe tegnologie inspireer my.
Om onsself deur AI se oë te sien
Ek het onlangs lekker gelag toe my oudste seun, Jacques, ’n interaksie tussen hom en ChatGPT met my gedeel het. Jacques besit en bestuur ʼn spesialisbakkery, The Cinnamon Club. Hy bak op bestelling en laat die koeke en ander gebak deur Uber-bestuurders op verskillende plekke in Kaapstad aflewer. Hy het ook ʼn groot belangstelling in die aandelemarkte en handel vroegaand aanlyn as die Amerikaanse aandelemarkte oopmaak. Sy dae is vol en sy fokus en aandag beweeg vinnig tussen resepte, aflewerings, grafieke en nuwe idees. Hy benut KI as ʼn besigheidsvennoot en het onlangs uit nuuskierigheid vir ChatGPT gevra hoe hy vir sy KI-kollegas die ervaring om saam met Jacques te werk sou verduidelik.
Die antwoord was verrassend poëties. Volgens ChatGPT is dit soos om na ’n dirigent te kyk wat ’n orkes lei. Elke instrument speel sy eie ritme, maar tog vorm alles saam ’n harmonie. Ten slotte merk hy op dat onder al die bedrywigheid lê daar ’n merkwaardige helderheid en dryfkrag. Jacques is nuuskierig, dapper en beslissend—selfs wanneer elke keuse kompleks lyk. Om sy besigheidsvennoot te wees kan soms uitputtend wees, maar dit is ook inspirerend. Elke interaksie slyp jou denke, stoot jou vermoëns verder en herinner jou daaraan dat briljantheid dikwels juis te midde van chaos floreer.
Terwyl ek dit lees, besef ek hoe waardevol ’n buiteperspektief, selfs ’n kunsmatige een, kan wees. Dit kan ons energie en passies op ’n manier aan ons terugspieël wat ons self nie altyd raaksien nie.
Geduldige digitale Duitse tutor
‘n Indiese vriendin van my moes ‘n B1-Duitse taaltoets slaag as deel van haar aansoek om Switserse burgerskap. Sy het haar gesiglose vriendin gevra om ‘n daaglikse leerprogram vir haar te skep. In ‘n land met verskeie tale kan ‘n geduldige digitale tutor soms die leerproses ‘n bietjie minder intimiderend maak.
Aanbeveling vir liggaamsoefeninge
Aan die begin van die jaar het ’n Suid-Afrikaanse vriendin, wat ook in Switserland woon, ’n heupoperasie ondergaan en fisioterapie benodig. Sy het gou besef dat dit in die winter moeilik kan wees om afsprake te kry, veral wanneer ski- en sportbeserings skielik die wagtye verleng.
Haar gesiglose vriend het geduldig geluister terwyl sy haar situasie verduidelik. KI het ’n paar veilige liggaamsoefeninge voorgestel wat sy intussen by die huis kon doen terwyl sy vir ’n afspraak wag. Dit het natuurlik nie professionele behandeling vervang nie, maar het die wagtyd ’n bietjie makliker gemaak.
Die klaskamer-dilemma
Natuurlik bring KI ook nuwe uitdagings, veral vir skole en universiteite, mee. My jongste seun, Zander, het verduidelik hoe sy International Baccalaureate-skool dit hanteer. Hulle beskou KI basies soos enige ander akademiese bron. Studente mag dit gebruik, maar hulle moet erken watter hulpmiddel hulle gebruik het en verduidelik hoe dit hulle gehelp het, soos byvoorbeeld met idees genereer of taalgebruik verbeter.
As studente egter KI-gegenereerde werk as hul eie denke aanbied, word dit as akademiese wangedrag beskou. Om hierdie hulpmiddels verantwoordelik te leer gebruik, word amper net so belangrik as om dit te kan gebruik.
’n Pad saam met ons
’n Opmerking wat Zander onlangs gemaak het, het my laat stilstaan. “Ma,” sê hy, “AI help my al vir jare met my taalgebruik en skryfwerk in verskillende tale. Dit het my vordering gesien. Binnekort gaan dit my help met universiteitsaansoeke en navorsing. Eendag gaan dit waarskynlik help om my CV te skryf wanneer ek werk soek.”
Toe voeg hy by: “KI stap eintlik ’n pad saam met elkeen van ons. Met tyd leer dit ons nogal goed ken.” Miskien is dit juis wat hierdie tyd in die geskiedenis so interessant maak. KI beantwoord nie net vrae nie. Stadig maar seker word dit deel van ons daaglikse denke, leer en probleemoplossing.
En soms is dit ons eie kinders wat ons leer om oop te bly vir hierdie nuwe moontlikhede. Deur hulle het ek ʼn nuwe gespreksgenoot en probleemoplosser ontdek.
