Die vele betekenisse van geld
Die blink silwer Tesla gly amper geruisloos tot stilstand voor ons woonstelgebou. Die deure lig oop soos iets uit die toekoms. My jongste seun, rugsak oor een skouer geslinger, klim uit. Hy sien my en glimlag — daardie half-seun, half-jongman glimlag — voordat hy sy vriend se ma vir die saamrygeleentheid bedank.
Die motor trek in stilte weg. Ek bly langer as nodig op die sypaadjie staan. In daardie stil oomblik besef ek iets wat my tegelyk anker en ontstel: my drie seuns groei in verskillende ekonomiese wêrelde groot.
Ek voel dankbaar. Dankbaar vir geleenthede waarvan ek op sy ouderdom nooit kon droom nie. Ek voel ook onrustig, want gemak hervorm verwagtinge op ’n stil manier. Wat vir hom normaal voel, sou vir sy ouer broers buitengewoon — selfs oordadig — gevoel het.
As ouers vra ons dikwels: “Hoe berei ons ons kinders voor vir die toekoms?” Die dieper vraag is egter: “Watter toekoms?”
Drie Broers, Verskillende Ekonomiese Verhale
Ons tyd in Switserland het gekom deur ’n werksgeleentheid wat ons gesin op onverwagte maniere gevorm het. Twee van ons seuns het in Suid-Afrikaanse grond gewortel gebly, waar hulle die land se kompleksiteit, veerkragtigheid en moontlikhede beleef het. Ons jongste het grotendeels in Zürich, in ’n stelsel gekenmerk deur stabiliteit en ’n sterk maatskaplike veiligheidsnet, grootgeword.
Dieselfde ouers het al drie seuns grootgemaak. Van buite mag een verhaal meer bevoorreg lyk as ’n ander lyk, maar wat sigbaar is, vertel selde die hele storie. Om tussen welvaart groot te word, maak die lewe nie outomaties makliker nie. Dit bring sy eie stille druk — vergelyking, die behoefte om in te pas, en die bewussyn van wat ons kan en nie kan bekostig nie.
Elkeen van my seuns dra uitdagings wat die ander nie dra nie. Elkeen is gevorm op maniere wat tegelyk mooi en veeleisend is. Verskillende omgewings en omstandighede kweek verskillende sterkpunte.
Geld is nooit net geld nie. Dit dra herinnering, omgewing en geskiedenis.
Die Erfenis Wat Ons Nie Sien Nie
Ons begrip van geld word gevorm lank voordat ons dit verdien. In my grootouers se huis is oorskiet kos nooit weggegooi nie. Elke bietjie is netjies in Tupperware gepak en in die yskas gestapel. Vermorsing het amper soos sonde gevoel. My ouma sou frons as ons botter, konfyt en kaas op dieselfde sny brood gesmeer het. “Dis oordadig,” sou sy sê, opreg verbaas.
Sy het grootgeword in die lang skadu van die Groot Depressie — ’n tyd toe bankmislukkings en hongersnood werklikhede was. Vir haar generasie was spaarsaamheid oorlewing. Spaar het veiligheid beteken. Risiko het gevaar beteken.
Daardie gewoontes het identiteit geword. Dekades later het botter en konfyt saam nog steeds soos te veel, gevoel.
Die verskillende rolle wat geld speel
Geld beteken selde net één ding.
Vir sommige is dit veiligheid — die noodfonds wat herhaaldelik nagegaan word, die angs met elke onverwagte uitgawe. ’n Stil belofte: Ek sal nooit weer so kwesbaar voel nie.
Vir ander is dit vryheid — die vliegtuigkaartjie wat sonder toestemming gekoop word, die moed om ’n werk te verlaat, die vermoë om ja te sê vir ’n nuwe begin. Dit fluister: Jy het keuses.
Vir sommige word dit identiteit — die motor in die oprit, die adres, die skoolfonds wat met trots betaal word. Dit sê sag: Ek het dit gemaak.
Vir ander is dit verbondenheid — die ete wat sonder huiwering betaal word, die broer of suster se studiegeld wat stilweg gedek word, die vakansie wat beplan word vir saamwees. Dit sê: Ons behoort aan mekaar.
Vir sommige is dit genot — ervarings bo besittings, spontaneïteit bo sigblaaie, die oortuiging dat vreugde nie altyd uitgestel moet word nie.
Vir baie is dit verantwoordelikheid. Na Apartheid het ’n eerste salaris vir baie swart Suid-Afrikanersnie net aan die individu behoort nie. Dit het aan die familie behoort. Aan ouers wat opgeoffer het. Aan broers en susters wat gewag het. Geld het soos ’n lewenslyn gesirkuleer. Dit was swaarverdiende vryheid en met vryheid het verpligting gekom. Hierdie realiteite is nie bloot persoonlike voorkeure oor geld nie. Hulle is gewortel in geskiedenis, beleid, uitsluiting en veerkragtigheid.
Wanneer Wêrelde Bots
Wanneer mense met verskillende geldverhale bymekaarkom — in ’n huwelik, vriendskap of besigheid — gaan konflik selde oor getalle.
Ek het dit eens gesien in ’n jong paartjie. Die vrou het grootgeword in ’n huis waar geld veiligheid beteken het. Uitgawes is noukeurig dopgehou. Daar was altyd ’n noodfonds in plek. Stabiliteit was heilig. Vir haar was geld die muur wat chaos buite gehou het. Haar man het ’n entrepreneursgees gehad. Vir hom was geld iets om te gebruik, te belê en te vermeerder. Hy het geleenthede gesien waar sy risiko gesien het.
Wanneer hy oor ’n nuwe onderneming gepraat het, het sy gehoor: “Ons kan alles verloor.”
Wanneer sy voorgestel het dat hulle eers meer spaar, het hy gehoor: “Jy glo nie in my nie.” Hulle argumente het nooit oor sigblaaie gegaan nie. Dit het oor vrees en vryheid gegaan. Sy het stabiliteit beskerm. Hy het moontlikheid nagejaag.
Voordat hulle die verhale wat hulle gevorm het name kon gee, het hulle oor simptome eerder as oor die wortels, baklei.
Terug op die Sypaadjie
Die Tesla is lankal weg. My seun stap na my toe en praat oor huiswerk en naweekplanne, onbewus van die gedagtes wat in my kop ontvou. Ek glimlag en luister.
Ek wil nie hê hy moet skuldig voel oor die geleenthede nie. Maar ook nie blind daarvoor wees nie. Miskien gaan dit minder daaroor om ons kinders met formules toe te rus, en meer daaroor om hulle te help verstaan watter stories agter geld skuil — hulle eie en dié van ander.
Geld sal hulle vorm, maar so ook empatie. As hulle kan raaksien dat elke finansiële besluit ’n geskiedenis dra — van skaarsheid of stabiliteit, vrees of vryheid — dan sal hulle beide oorvloed en tekort met wysheid hanteer. Ek skryf nie as ’n kenner nie, maar as ’n ouer wat probeer verstaan watter onsigbare kragte my kinders, maar ook myself vorm.
Groete
Emsia
