Letters Home

Die blink silwer Tesla gly amper geruisloos tot stilstand voor ons woonstelgebou. Die deure lig oop soos iets uit die toekoms. My jongste seun, rugsak oor een skouer geslinger, klim uit. Hy sien my en glimlag — daardie half-seun, half-jongman glimlag — voordat hy sy vriend se ma vir die saamrygeleentheid bedank.

Die motor trek in stilte weg. Ek bly langer as nodig op die sypaadjie staan. In daardie stil oomblik besef ek iets wat my tegelyk anker en ontstel: my drie seuns groei in verskillende ekonomiese wêrelde groot.

Ek voel dankbaar. Dankbaar vir geleenthede waarvan ek op sy ouderdom nooit kon droom nie. Ek voel ook onrustig, want gemak hervorm verwagtinge op ’n stil manier. Wat vir hom normaal voel, sou vir sy ouer broers buitengewoon — selfs oordadig — gevoel het.

As ouers vra ons dikwels: “Hoe berei ons ons kinders voor vir die toekoms?” Die dieper vraag is egter: “Watter toekoms?”

Drie Broers, Verskillende Ekonomiese Verhale

Ons tyd in Switserland het gekom deur ’n werksgeleentheid wat ons gesin op onverwagte maniere gevorm het. Twee van ons seuns het in Suid-Afrikaanse grond gewortel gebly, waar hulle die land se kompleksiteit, veerkragtigheid en moontlikhede beleef het. Ons jongste het grotendeels in Zürich, in ’n stelsel gekenmerk deur stabiliteit en ’n sterk maatskaplike veiligheidsnet, grootgeword.

Dieselfde ouers het al drie seuns grootgemaak. Van buite mag een verhaal meer bevoorreg lyk as ’n ander lyk, maar wat sigbaar is, vertel selde die hele storie. Om tussen welvaart groot te word, maak die lewe nie outomaties makliker nie. Dit bring sy eie stille druk — vergelyking, die behoefte om in te pas, en die bewussyn van wat ons kan en nie kan bekostig nie.

Elkeen van my seuns dra uitdagings wat die ander nie dra nie. Elkeen is gevorm op maniere wat tegelyk mooi en veeleisend is. Verskillende omgewings en omstandighede kweek verskillende sterkpunte.

Geld is nooit net geld nie. Dit dra herinnering, omgewing en geskiedenis.

Die Erfenis Wat Ons Nie Sien Nie

Ons begrip van geld word gevorm lank voordat ons dit verdien. In my grootouers se huis is oorskiet kos nooit weggegooi nie. Elke bietjie is netjies in Tupperware gepak en in die yskas gestapel. Vermorsing het amper soos sonde gevoel. My ouma sou frons as ons botter, konfyt en kaas op dieselfde sny brood gesmeer het. “Dis oordadig,” sou sy sê, opreg verbaas.

Sy het grootgeword in die lang skadu van die Groot Depressie — ’n tyd toe bankmislukkings en hongersnood werklikhede was. Vir haar generasie was spaarsaamheid oorlewing. Spaar het veiligheid beteken. Risiko het gevaar beteken.

Daardie gewoontes het identiteit geword. Dekades later het botter en konfyt saam nog steeds soos te veel, gevoel.

Die verskillende rolle wat geld speel

Geld beteken selde net één ding.

Vir sommige is dit veiligheid — die noodfonds wat herhaaldelik nagegaan word, die angs met elke onverwagte uitgawe. ’n Stil belofte: Ek sal nooit weer so kwesbaar voel nie.

Vir ander is dit vryheid — die vliegtuigkaartjie wat sonder toestemming gekoop word, die moed om ’n werk te verlaat, die vermoë om ja te sê vir ’n nuwe begin. Dit fluister: Jy het keuses.

Vir sommige word dit identiteit — die motor in die oprit, die adres, die skoolfonds wat met trots betaal word. Dit sê sag: Ek het dit gemaak.

Vir ander is dit verbondenheid — die ete wat sonder huiwering betaal word, die broer of suster se studiegeld wat stilweg gedek word, die vakansie wat beplan word vir saamwees. Dit sê: Ons behoort aan mekaar.

Vir sommige is dit genot — ervarings bo besittings, spontaneïteit bo sigblaaie, die oortuiging dat vreugde nie altyd uitgestel moet word nie.

Vir baie is dit verantwoordelikheid. Na Apartheid het ’n eerste salaris vir baie swart Suid-Afrikanersnie net aan die individu behoort nie. Dit het aan die familie behoort. Aan ouers wat opgeoffer het. Aan broers en susters wat gewag het. Geld het soos ’n lewenslyn gesirkuleer. Dit was swaarverdiende vryheid en met vryheid het verpligting gekom. Hierdie realiteite is nie bloot persoonlike voorkeure oor geld nie. Hulle is gewortel in geskiedenis, beleid, uitsluiting en veerkragtigheid.

Wanneer Wêrelde Bots

Wanneer mense met verskillende geldverhale bymekaarkom — in ’n huwelik, vriendskap of besigheid — gaan konflik selde oor getalle.

Ek het dit eens gesien in ’n jong paartjie. Die vrou het grootgeword in ’n huis waar geld veiligheid beteken het. Uitgawes is noukeurig dopgehou. Daar was altyd ’n noodfonds in plek. Stabiliteit was heilig. Vir haar was geld die muur wat chaos buite gehou het. Haar man het ’n entrepreneursgees gehad. Vir hom was geld iets om te gebruik, te belê en te vermeerder. Hy het geleenthede gesien waar sy risiko gesien het.

Wanneer hy oor ’n nuwe onderneming gepraat het, het sy gehoor: “Ons kan alles verloor.”
Wanneer sy voorgestel het dat hulle eers meer spaar, het hy gehoor: “Jy glo nie in my nie.” Hulle argumente het nooit oor sigblaaie gegaan nie. Dit het oor vrees en vryheid gegaan. Sy het stabiliteit beskerm. Hy het moontlikheid nagejaag.

Voordat hulle die verhale wat hulle gevorm het name kon gee, het hulle oor simptome eerder as oor die wortels, baklei.

Terug op die Sypaadjie

Die Tesla is lankal weg. My seun stap na my toe en praat oor huiswerk en naweekplanne, onbewus van die gedagtes wat in my kop ontvou. Ek glimlag en luister.

Ek wil nie hê hy moet skuldig voel oor die geleenthede nie. Maar ook nie blind daarvoor wees nie. Miskien gaan dit minder daaroor om ons kinders met formules toe te rus, en meer daaroor om hulle te help verstaan watter stories agter geld skuil — hulle eie en dié van ander.

Geld sal hulle vorm, maar so ook empatie. As hulle kan raaksien dat elke finansiële besluit ’n geskiedenis dra — van skaarsheid of stabiliteit, vrees of vryheid — dan sal hulle beide oorvloed en tekort met wysheid hanteer. Ek skryf nie as ’n kenner nie, maar as ’n ouer wat probeer verstaan watter onsigbare kragte my kinders, maar ook myself vorm.

Groete

Emsia

ʼn Openbare figuur wat my inspireer is DeWitt Jones. Hy was eers ’n fotograaf vir National Geographic en later ’n spreker wat mense help om fotografie as ’n metafoor vir die lewe te gebruik. Die manier waarop ons kies om na die wêreld te kyk, bepaal die manier waarop ons leef.

Onlangs het een van DeWitt Jones se TED-Talks my tydens ʼn uitdagende situasie weer aan vyf eenvoudige riglyne herinner:

Dewitt Jones wysheid

• Vier wat reg is met die wêreld. By National Geographic was sy opdrag om te soek na wat mooi, inspirerend en vol moontlikhede was. Dit waarop jy fokus, brei uit. As jy na probleme soek, sal jy hulle vind; as jy na moontlikhede soek, sal jy hulle oral sien.
• Daar is meer as een regte antwoord. ’n Fotograaf neem baie foto’s om die beste een te vind. In die lewe is die eerste idee nie altyd die beste nie. Bly nuuskierig, verken opsies en wees oop vir alternatiewe.
• Verander jou lens. ’n Wyehoek vertel ’n ander storie as ’n makro- of telefoto-lens. Soms verander ’n nuwe perspektief alles. Wanneer jy vashaak, verander jou standpunt, houding of aannames.
• Die lig is altyd daar. Goeie fotograwe benut beskikbare lig kreatief, selfs in uitdagende toestande. Selfs in moeilike tye is daar altyd iets goeds om mee te werk – ’n sweempie hoop, krag of moontlikheid.
• Wees oop vir moontlikhede. Laat vaar rigiede verwagtinge. Bly oop vir verrassings en geleenthede wat jy nie verwag het nie.

Gemeenskapsdiens in die platteland

In Suid-Afrika moet alle mediese en gesondheidsprofessies ’n jaar se gemeenskapsdiens doen voordat hulle as onafhanklike praktisyns mag registreer.

Dit help om gesondheidswerkers deur die land, insluitend landelike gebiede, te versprei. Hulle kan hul voorkeure aandui, maar poste is beperk, en baie kry nie hul voorkeur keuse nie.

Een Vrydagmiddag laat ontvang ek ’n benoude oproep van my seun Christo en sy meisie Simone. Simone wat pas haar spraakterapie-studies voltooi het, is na Aliwal Noord geallokeer. Dit is ’n klein dorpie op die grens tussen die Oos Kaap en Vrystaat.  Hoewel Christo sy werk darem aanlyn kan doen, was akkommodasie die probleem. Hulle het gesoek maar niks geskik gekry nie.

Verander jou lens

Daardie naweek het ek gewonder hoe ons hierdie uitdaging kon benader. Terwyl ek deur die venster na die deurdringende reën kyk, kry ek nóg ’n probleem om op te los: Zander het sy selfoon verloor toe hulle haastig die vorige aand in ’n Uber klim.

Ek besluit om ’n ander lens op te sit en oop te bly vir moontlikhede. Charl en Zander kon skaars glo toe ek voorstel dat ons in die reën na die verlore selfoon gaan soek. Ná baie nat rondstap, buk ek af om onder ’n heining in te kyk. ’n Glinstering van my oog. Die foon! Effens nat, maar steeds werkend.

Daardie foon in my hand het my herinner: as ’n ou selfoon in die reën gevind kan word, sal daar ook ’n antwoord vir Aliwal-Noord wees.

Daar is meer as een regte antwoord

Ek vra nie maklik vir hulp nie, maar ek weet: ons ma’s help mekaar. Ek reik uit na my vriendekring, wat weer na húlle kontakte uitreik. Ure later begin boodskappe instroom. Ons ontvang kontaknommers van agt verskillende mense in Aliwal-Noord.

Christo en Simone spring dadelik aan die werk. Hulle het in hul soektog die dorp en ʼn paar mense wat daar woon beter leer ken. Binne enkele dae is daar ’n geskikte blyplek vir volgende jaar gevind. Die twee stadskinders het ook in die proses iets van ’n klein dorpie se hart leer ken. Mense staan saam, help graag, en doen dit met ’n oop hart. Dit is iets wat ek destyds as kind in die myndorpie Kathu, leer ken het.

Vier wat reg is met die wêreld

Met ’n hart vol dankbaarheid het ek besluit om vir van die vreemdelinge wat uit hul pad gegaan het, ’n boodskap te stuur: “Baie dankie vir die moeite wat jy gedoen het om vir my kinders blyplek te help soek. Jou hulp het hul gemoed van moedeloos na opgewonde verander. Mense soos jy, wat help sonder dat jy die mense eers te ken, laat my weer glo in die goedheid van mense.”

Een vrou antwoord toe: “Ek hoop hulle kry die ideale plek en beleef ’n wonderlike jaar hier. Hulle moet my bel as hulle aankom en dan kan hulle vir ’n naweek by ons op die plaas kom kuier. Ek gaan Donderdae Aliwal toe; ek kyk graag namens hulle na moontlike plekke.”

Die hele ervaring het my weer baie rede gegee om dit wat reg is met die wêreld, te vier.

Die lig is altyd daar

Hierdie situasie het my aan soortgelyke stories herinner. ’n Paar jaar gelede het iemand my ma in Kathu gevra om ’n jong tandarts vir sy gemeenskapsdiensjaar in haar huis te huisves. Sy was aanvanklik onseker, maar het tog ingestem. Teen die einde van die jaar het sy oor hom gepraat asof hy haar eie kind is. Sy het vir hom kos gemaak en hom met beskuit en koekies bederf. Hy het op sy beurt haar met bokse Lindt-sjokolade verras en haar soms vir ete uitgevat. Ek moes lag toe sy sê haar liefde vir sjokolade het nuwe hoogtes bereik sedert sy Switserse sjokolade ontdek het.

Hier in Switserland het ek onlangs ’n jong Suid-Afrikaanse tandarts ontmoet en haar oor haar gemeenskapsdiensjaar uitgevra. Sy vertel dat sy aanvanklik in ’n Airbnb in Petrus Steyn gebly het. Na kerk het ’n ouer egpaar, toe hulle van haar situasie hoor, haar genooi om by hulle te kom bly. Sy sê sy was soos ’n kind in hul huis. Elke aand saam aan tafel, het sy deel van die familie gevoel.

Wees oop vir moontlikhede

Wanneer ek terugdink aan hierdie stories, besef ek hoe oorvloedig die lewe raak wanneer ons oop bly vir potensiaal en moontlikhede—selfs dié wat ons nooit sou kon voorsien nie. Dikwels wag die beste geleenthede juis op die plekke waar ons dit die minste verwag: in ’n vreemdeling se vriendelikheid, ’n reëmiddag se soektog, of ’n klein dorpie se groot hart.

Mag ons almal hierdie feesseisoen met ontvanklike hande en hoopvolle oë leef, gereed om die verrassings van genade en goedheid raak te sien soos dit oor ons pad kom.

Groete

Emsia

Die wintermaande in Switserland word gekenmerk deur bytende koue en lang ure van donkerte. Daar is ’n stilte wat oor die landskap lê. Ons het geleer om doelbewus in hierdie seisoen die lig op te soek en op die mooi en positiewe dinge te fokus.

Die Switsers, met hul ryk kultuurerfenis, het werklik die kuns vervolmaak om hierdie koue seisoen in ’n tyd van warm feestelikheid te verander. Oor geslagte heen het hulle tradisies en gebruike ontwikkel wat die lang, donker dae met vreugde en saamwees vul.

Räbechilbi in Richterswil

Vroeg in November vier die Switsers die betowerende Räbechilbi (raapfees). Ons het die grootste een in die dorpie Richterswil bygewoon. Inwoners kerf ingewikkelde en verbeeldingryke ontwerpe in uitgeholde raaplanterns. Die kunswerke versier balkonne en tuine en werp ’n warm en uitnodigende gloed oor die dorp.

Voor die fees begin het, het ons warm glühwein saam met varsgebakte knoffelbrood geniet. Die  vrolike klanke van die dorp se blaasorkes het ’n feestelike atmosfeer geskep en die perfekte toon vir die aand se gebeure gegee. Presies om 18:00 is Richterswil se straatligte afgeskakel. Die goue lig van duisende fyn uitgekerfde raaplanterns het die strate op ’n betowerende manier laat gloei. ʼn Optog van kinders, met gesiggies vol trots en blydskap het deur die strate geloop,  elkeen met hul eie handgemaakte lantern.

Adventseisoen

Lucy Kersfeesliggies in Bahnhofstrasse

Die Adventseisoen in Zürich begin amptelik met die aanskakel van “Lucy.”  Dit is die pragtige Kersliggies wat Bahnhofstrasse, een van die wêreld se bekendste inkopiestrates, versier. Hierdie asemrowende gebeurtenis vind jaarliks op die laaste Donderdag van November plaas. Mense stroom van heinde en verre om dit mee te maak. Onder die helder gloed van 23 000 vonkelende ligkristalle verander Bahnhofstrasse in ’n ware Kersfees-wonderland.

Sedert ons Zürich toe getrek het, is dit ’n gekoesterde tradisie om elke jaar hierdie besondere oomblik by te woon. Die gevoel van gemeenskap is tasbaar. Families, vriende en besoekers deel saam in die feestelike gees. Die viering wakker altyd ’n diep gevoel van hoop en dankbaarheid in my aan. Dit herinner my ook aan die kosbaarheid van saamwees in hierdie spesiale seisoen.

Kersmarkte en fondue

Die Kersmarkte open op dieselfde aand as wat die liggies aangeskakel word. Zürich het verskeie markte, waarvan die grootste naby die Zürichmeer geleë is. Sowat 100 houtstalletjies vorm daar ’n knus Kersdorp teen die indrukwekkende agtergrond van die Operahuis. Mense kuier om oop vure, geniet glühwein en straatkos. Die lug is gevul met die reuk van kaas, speserye en geroosterde kastaiings.

Elke jaar nooi ʼn vriend vir Zander in hierdie tyd na  ’n verjaarsdagpartytjie op die buitelug-ysbaan by Dolder. Dit is een van die grootste ysskaatsbane in Europa waar mense rondom ’n reuse Kersboom vol liggies skaats. In dié tyd stap Charl en ek rustig deur die Kersmarkte. Dit is ’n tradisie wat ons koester. Die stalletjies bied alles van handgemaakte ornamente tot heerlike soetgebak. Daarna ry ons na Chäsalp vir fondue om Charl se verjaardag te vier. In die winter verrys tydelike houtchalets reg oor Switserland waar mense saam fondue en raclette geniet. Kaas is deel van die Switserse kultuur.

Adventskrans

Die Adventkrans is ’n pragtige tradisie wat tydens die Kersseisoen gevier word. Baie winkels verkoop dit en talle gemeenskappe hou werkwinkels waar jy jou eie kan maak.

Die krans is vol simboliek. Dit word van immergroen takkies gemaak om ewige lewe te verteenwoordig. Die ronde vorm, sonder begin of einde, herinner aan die onsterflikheid van die siel en die ewige lewe wat ons in Christus vind.

Die vier kerse op die krans simboliseer die vier weke van Advent — hoop, geloof, vreugde en vrede. Elke Sondag word een kers aangesteek. Die sagte gloed van die kerse verdring die donker en herinner ons dat Jesus as die lig van die wêreld gekom het.

Lig in die duisternis

Ons almal beleef op verskillende maniere tye van duisternis en dit kan soms oorweldigend voel. My wens vir hierdie Kersseisoen is dat ons aanhou om die lig te soek en ligdraers vir ander sal wees. Laat ons mekaar help om geleenthede, hoop en skoonheid raak te sien, selfs wanneer dinge moeilik is.

Mag jou Advent gevul wees met seëninge, lig, warmte, vrede en vreugde. Mag hierdie seisoen jou inspireer om jou innerlike lig te ontdek en met ander te deel.

Groete

Emsia

My gedagtes is dikwels soos ’n trop wilde weghol perde, gretig om te hardloop. Partykeer neem hulle my na oop vlaktes gevul met dankbaarheid, vreugde en verbeelding. Hierdie plekke is mooi, kleurvol en vol moontlikheid. Hulle verfris my siel, vul my met nuwe energie en skep hoop wat beide my liggaam en siel voed. Hulle word metgeselle wat bemoedig, inspireer en lewenskragtige ritmes binne my skep.

Ongelukkig is nie alle ritte is so rustig en bemoedigend nie. Wanneer onsekerheid of bekommernis my beetpak, kies hierdie wilde perde koers na donker valleie en digte bosse. Hulle gaan waar hulle wil en ek kan hulle nie in toom hou nie. Die rit raak dan skrikwekkend, vol vrees en angs. My liggaam berei voor vir gevaar. My liggaamstemperatuur styg, my asem raak vlak. Meestal gebeur hierdie gevaarlike ritte snags en ek kan hoor hoe my hartklop weergalm die stilte van die nag.

Ek het onlangs die boek Switch On Your Brain deur die neuroloog dr. Caroline Leaf gelees. Die skryfster het my aan die ongelooflike krag van ons gedagtes herinner. Hulle vorm elke aspek van ons menswees – liggaam, siel en  gees.

Verstand en Brein — Wat is die Verskil?

Die Bybel leer dat God ons met ’n vrye wil geskep het. Ons het die vermoë om te dink, te kies en om die lewe vanuit verskillende perspektiewe te sien. Die brein is soos die fisiese “hardeware” van die liggaam, terwyl die verstand die “sagteware” is wat dit rig.

Al verskil sielkunde, mediese wetenskap en godsdiens in baie opsigte, stem hulle saam oor een ding: ons gedagtes is nooit neutraal nie. Hulle bepaal hoe ons voel, beïnvloed die keuses wat ons maak, raak ons gesondheid en verbind ons met ons identiteit en dieper betekenis.

Die blywende invloed van ons gedagtes

Neuroplastisiteit

Ons gedagtes is nie net ʼn prentjie in ons kop wat kom en gaan nie. Elkeen van hulle bou fisiese strukture in ons brein wat uit proteïene bestaan. Elke keer as ons dink, voel of besluit, verander ons brein. Hierdie vermoë van die brein om homself voortdurend te herorganiseer, staan bekend as neuroplastisiteit.

Die feit dat ons brein ons hele lewe deur voortdurend verander, was vir my ʼn merkwaardige waarheid. Dit kan egter tot ons voordeel of ons nadeel werk. Die gedagtes waarop ons die meeste fokus, groei die sterkste, hetsy dit nou positief of negatief is. Dit herinner my hoe belangrik dit is om doelbewus te kies waarheen ek my aandag rig.

Ons DNA

Navorsing toon dat ons gedagtes selfs die vorm en funksie van ons DNA kan beïnvloed. Negatiewe, vreesbevange gedagtes soos my weghol perde in die nag, plaas druk op my brein en liggaam. Dankbare en hoopvolle gedagtes het nie net ʼn positiewe uitwerking op my gemoed nie, maar stuur genesende seine deur my selle, wat my gesondheid, energie en selfs my DNA positief beïnvloed.

Daar is studies wat wys dat sekere patrone van denke en ervaringe deur ons DNA oorgedra kan word na die volgende vier geslagte. Dit laat my dink aan die Bybelse verwysing na die sondes van die vaders wat ’n nalatenskap laat, maar ook aan God se belofte dat ons vry kan word. Hier kom epigenetika in as ’n hoopvolle antwoord.

Epigenetika

Epigenetika beskryf hoe ons gedagtes en keuses ’n invloed het op ons fisiese brein, liggaam, geestesgesondheid en geestelike groei. Studies in epigenetika dui daarop dat ons verskeie eienskappe — sowel positief as negatief — van ons voorouers oor geslagte heen erf. Tog is dit ons verstand wat, soos ’n sein, bepaal of hierdie gene geaktiveer of stilgemaak word.

Ons hoef nie die negatiewe patrone van ons voorouers te herhaal nie. Ons kan doelbewuste lewenskeuses maak om hierdie neigings te oorkom deur ons patrone van uitdrukking te verander. Al kan die foute van ons ouers sekere risiko’s of geneigdhede skep, bepaal dit nie ons lot nie. Dit is ons verantwoordelikheid om hierdie risiko vir vatbaarheid raak te sien, dit te evalueer, en doelbewus te kies om dit te verbreek.

Ons persepsies en lewensuitkyk maak saak

Hoe ons die lewe interpreteer, het ’n direkte invloed op ons biologie. Dink maar aan mense wat diep trauma oorleef het, soos Holocaust-oorlewendes. Hulle wys vir ons dat ons nie altyd ons omstandighede kan kies nie, maar ons kan kies hoe ons dit sien en watter betekenis ons daaraan heg. Die digter van Invictus skryf dit so mooi: “I am the master of my fate, I am the captain of my soul.”

Ons moet ons gedagtes herlei en rig

Wanneer ons doelbewus ons gedagtes herlei en rig, beïnvloed dit die brein se sensoriese prosessering, sy herbedrading, neurotransmitters, genetiese uitdrukking, en selfs sellulêre funksies in ’n positiewe of negatiewe rigting. Die keuse lê by ons.

Navorsing toon dat wanneer ons doelgerig en introspektief nadink, ons die nie-bewuste prosesse van die brein meer effektief maak. Wanneer ons rus, skakel ons af van die uiterlike en word ons ons aandag na binne gerig. Hierdie nadenkende modus gee ons perspektief, wysheid, en die geleentheid om met God te verbind. Dit is waarom rustyd en om tot verhaal te kom so belangrik is. Ek kan ook die belangrikheid van Sondag as rusdag in hierdie konteks baie beter verstaan.

Wanneer ons egter nalaat om op hierdie manier te self-reflekteer en gedissiplineerd te dink, kan dit lei tot lae selfbeeld, depressie, angs en gesondheidsprobleme. Ons raak vasgevang in probleme, sukkel met korttermyngeheue, en verloor die vermoë om oplossings te sien.

’n laaste gedagte

Ons is vry om te kies waarop ons fokus, en daardie keuses beïnvloed hoe ons brein verander en funksioneer — van die chemikalieë en proteïene tot die verbindings self. Wetenskap bevestig dat die verhouding tussen ons gedagtes en ons selfbegrip, gevorm deur ons drome, hoop, oortuigings en idees, ’n diepgaande uitwerking het op breinaktiwiteit.

Die boek het my opnuut bewus gemaak van die groot invloed van my gedagtes op verskillende aspekte van my menswees. Teleurstellings, onsekerheid en pyn is deel van die lewe. Ek hoef dit nie te ontken of af te maak nie. Ek moet maniere vind om my wilde weghol gedagtes op ʼn gedissiplineerde wyse sagkens terug te lei na waarheid, dankbaarheid en hoop. Dit verg ʼn wilsbesluit, geduld met myself en oefening. Dit is egter van kardinale belang, want waarheen ons gedagtes gaan, volg die res van ons lewe.

Groete,

Emsia

Wag is een van daardie lewensaspekte wat ek wens ek beter kon hanteer. Ek soek antwoorde dadelik, verlang na duidelikheid onmiddellik en wens dat dinge sonder vertraging plaasvind. Tog herinner die lewe my telkens daaraan dat wag onvermydelik en soms nodig is.

Ek het oor verskillende seisoene van wag in my lewe nagedink. Ek het probeer verstaan waarom dit so moeilik vir my is en wat my gehelp het om daardeur te kom. In die proses het ek besef dat daar selfs verrassende positiewe dinge uit die wagervaring na vore gekom het.

Waarom is Wag dan so Moeilik?

As jong vrou was een van my diepste begeertes om ’n ma te word. Gedurende die eerste ses jaar van my huwelik het ek die pynlike onsekerheid ervaar of daardie droom ooit waar sou word. My interne biologiese klok het gemete aanhou tik en die vrae in my hart laat weergalm. Sou moederskap ooit deel van my storie word? Elke maand het sy eie siklus van hoop, teleurstelling en die moed bymekaar skraap om weer te probeer, gebring.

Daardie seisoen van wag het my help verstaan dat die uitdaging dikwels spruit uit die onsekerheid.  Ons smag na antwoorde, na sekerheid en na die gevoel dat alles op sy plek is. Soms moet ons egter net stilbly en vertrou dat die lewe, selfs in die wag, stilweg sy werk doen.

Wag is veral moeilik wanneer dit verweef is met ons diepste begeertes. Wanneer jy iets goeds verlang soos ’n werk, genesing, ’n verhouding, of ’n kind, kan die onsekerheid van wag jou magteloos laat voel. Wanneer daardie wag gepaardgaan met pyn, of dit nou fisiese siekte, eensaamheid of hartseer is, kan die wag amper ondraaglik voel.

Boonop beklemtoon wag ons bewustheid van die verbygaan van tyd. Dit kan nou verband hou met ’n biologiese klok, loopbaanmylpale, of bloot die indruk dat die lewe vorentoe beweeg sonder ons. Wag skep soms ’n gevoel dat ons agter raak.

Wat Help in Wagtye?

Al het ons nie beheer oor hoe lank ons wagtydperk duur nie, het ons wel ’n keuse oor hoe ons die tyd tussenin spandeer. Hier is ’n paar dinge wat my help:

Meditasie en Gebed: Wanneer ons mediteer en bid, kry wag ’n nuwe betekenis. Dit word nie meer net ’n tyd van stilte en onsekerheid nie, maar ’n seisoen van groei. In daardie stilte kweek ons geduld, ons geloof word sterker, en ons hoop kry anker. Al verkort dit nie die wag nie, verander dit hoe ons dit beleef. In plaas daarvan dat frustrasie ons verteer, kan ons die wag dra met vrede, vertroue, en selfs die sagte vreugde van God se teenwoordigheid.

Doen-aktiwiteite: Enige aktiwiteit wat my in ’n “vloei-toestand” plaas, soos skryf, verf, bak of fotografie, is voordelig. Dit fokus my gedagtes op iets positief wat ek geniet en dit verhoed  bekommernis om plek in my gedagtes op te neem.

Oomblikke van Verwondering: Verwondering lig ons bo die gewig van wag. Ek vind dit dikwels in die natuur soos ’n sonsondergang, die fyn besonderhede van ’n blom deur my kameralens, of die voëlsang vroeg in die oggend. Hierdie oomblikke herinner my dat ek ʼn spikkel in ʼn groter geheel is en dat daar baie orde in die wanorde is.

Woorde van Hoop: Ek skryf woorde wat tot my spreek neer.  Hulle dien as ankers, wanneer onsekerheid my wil rondwaai. Frases soos “Hierdie seisoen sal nie vir altyd duur nie” of “God het ʼn plan met ons lewens” help my weer asemhaal wanneer my ongeduld begin opvlam.

Watter Goed Kan Uit Wag Kom?

Nelson Mandela se lewe leer ons dat wagtyd nie vermorsde tyd is nie. Vir 27 jaar het hy in die tronk gesit, afgesny van sy familie en die saak waaraan hy sy lewe toegewy het. Tog was daardie lang seisoen van wag nie leeg nie; dit was ’n tyd van voorbereiding.

In die stilte van sy opsluiting het Mandela geduld geleer en besef dat ons nie verandering kan vryspring of haas nie. Hy het insig in sy vyande se perspektiewe gekry, geleer om te vergewe, en gekies om met wysheid eerder as woede te lei. Sy tyd in die tronk het hom in staat gestel om te groei in die soort leier wat die wêreld nodig gehad het. Hy het ontwikkel in ’n leier wat kan verenig in plaas van verdeel en bitterheid in versoening kan omskep. Teen die tyd dat hy in 1990 vrygestap het, het Mandela ’n simbool van hoop, veerkragtigheid en geregtigheid geword. Sy verhaal illustreer dat selfs tydens die moeilikste seisoene van wag, waardevolle groei plaasvind.

Bybelse waarhede

Die Bybel bevestig dieselfde waarheid in die ervarings van God se mense. Abraham en Sara het jare lank gewag vir die beloofde kind. Josef se wag het sy karakter gevorm, sy geloof verdiep, en hom in posisie geplaas om nasies te red tydens ’n krisis. Teen die tyd dat Dawid koning geword het, het sy beproewings hom gevorm tot ’n leier na God se hart, wat Israel met beide krag en nederigheid kon lei. Elkeen van hierdie stories beklemtoon dat wag ’n doel het. Dit is ’n seisoen van vorming, verfyning en voorbereiding. In wag kweek God geduld, verdiep Hy ons geloof, en bring Hy ons in lyn met Sy perfekte tydsberekening.

Ek hou van die Swahili-gesegde: “Haraka haraka haina baraka” — “Haastig, haastig bring geen seën nie.” Wag mag teenstrydig lyk met alles wat ons vinnige wêreld waardeer, maar miskien dra daardie stadiger pas sy eie verborge seëninge. Wag kan ongeduld in vertroue omskep, swakheid in veerkragtigheid, en verlange in ’n dieper afhanklikheid van ons Skepper.

’n Laaste Gedagte

Wag is nooit maklik nie. Dit toets ons geduld en laat ons soms gefrustreed, angstig en alleen voel. Tog kan dit ons ook op verrassende maniere laat groei. Dit kan ons help om die seëninge raak te sien wat ons andersins sou mis. Ons leer om in geloof en vertroue te leef en help ons om volharding en emosionele weerbaarheid te ontwikkel.

Ek is beslis nog nie goed met wag nie, maar ek leer stadig maar seker dat wagperiodes nie vermors moet word nie. Al daag dit my emosioneel uit, kan dit my karakter en geloof versterk.

Groete,

Emsia

Elke lid van my gesin is op ’n unieke pad vol onsekerheid en struikelblokke. As ma en vrou streef ek daarna om hulle te ondersteun en te bemoedig. Tog is daar oomblikke wanneer die onsekerheid oorweldigend voel en angs stadig insluip. Intussen staan Geloof buite—kalm, geduldig en betroubaar—en wag dat ek die deur oopmaak en Hom innooi.

Daarom het ek besluit om Geloof te omhels en Hom harder te laat praat as die fluisteringe van Onsekerheid en Angs. Ek vind my sleutel in boeke vol wysheid en in die gesprekke met my Skepper, wanneer ek in die woud gaan stap. In die stilte hoor ek Sy stem duideliker.

Eendag, oppad deur die landerye na die woud, het ek ’n sonneblom raakgesien. Die natuur het die sade in ’n perfekte Fibonacci-spiraal gerangskik, iets waarvan Zander my al vertel het. Hierdie wiskundige patroon, so vol orde en doeltreffendheid, het my herinner dat die skepping self ’n taal praat. Dit was asof die natuur, met sy ritmes en stille sekerhede, vir my fluister: “Daar ís ’n groter plan; vind jou rus daarin.”

Patrone in die Natuur

Selfs wanneer die wêreld deurmekaar lyk, ontdek ek telkens hoe die natuur sy eie orde dra. Onder die oppervlak van chaos ontstaan daar patrone wat nie toevallig is nie, maar wat openbaar hoe God ons wêreld volgens wysheid en ritme geskep en georganiseer het.

Ek sien dit in die spiraal van ’n sonneblom, in die lae van ’n pynappel, en selfs in die rangskikking van blomblare – alles gevorm volgens die Fibonacci-patroon wat die plant help om lig en water optimaal te benut. Ek sien dit ook in die seshoekige heuningkoeke van bye, ’n eenvoudige maar doeltreffende manier om kos te stoor sonder vermorsing.

Hierdie patrone is oral. Die vertakking van bloedvate lyk soos weerlig, omdat beide energie op die mees effektiewe manier versprei. Die spiraal van ’n sterrestelsel weerkaats die draai van ’n orkaan; albei gehoorsaam dieselfde vloeibaarheidswette. Selfs die fraktale patroon van ’n varing lyk soos ’n rivierdelta, omdat albei hul ruimte op die beste moontlike manier vul.

Chaos-teorie

Die Chaos-teorie is een van die mees fassinerende konsepte in die wetenskap. Dit wys hoe die natuur onvoorspelbaar kan wees, terwyl dit steeds aan verborge reëls gehoorsaam. Dit toon dat klein veranderinge in aanvanklike toestande, bekend as die “vlindereffek”, later groot verskille kan veroorsaak.

’n Klein verskuiwing in lugdruk of temperatuur op een plek kan uiteindelik bydra tot ’n storm of tornado elders. Klein veranderinge in geboortes of sterftes van ’n spesie kan soos golwe deur ’n ekosisteem beweeg. ’n Enkele klein vuur of die val van ’n boom kan lig en voedingstowwe verander, wat die groei van plante en die paaie van wilde diere hervorm. Met verloop van tyd kan hierdie klein veranderinge ’n hele woud omskep.

Chaos is nie ons vyand nie. Dit is ’n leermeester wat veerkragtigheid, aanpasbaarheid en nuwe moontlikhede kweek. Wanneer ons leer om hierdie verborge patrone raak te sien, kan ons selfs te midde van onstuimigheid ritme, betekenis en skoonheid ontdek.

Chaos en Orde is dansmaats

Hoe langer ek na die natuur kyk, hoe duideliker word dit vir my dat Chaos en Orde nie opponente is nie, maar dansmaats. Chaos bring verandering, beweging en veerkragtigheid. Orde bring stabiliteit, ritme en voorspelbaarheid. Saam skep hulle balans en lewe.

Ek sien dit in die ekosisteme rondom my: storms wat die lug suiwer en balans herstel, en brande wat ou groei wegneem om plek te maak vir die nuwe. Selfs in die menslike samelewing geld hierdie paradoks. Wanorde dra dikwels die saad van vernuwing, terwyl orde die rus skep waarin nuwe dinge kan groei.

Persoonlike Lesse uit die Paradoks

Uit hierdie dans tussen Chaos en Orde leer ek waardevolle lewenslesse:

Omarm onsekerheid. ’n Rivier kies nooit ’n reguit pad nie. Sy kronkel en draai, soms vinnig, soms stadig, en nou en dan stort sy oor ’n waterval. Tog bereik sy altyd die see. Ek hoef nie elke draai te verstaan nie. Die stroom dra my steeds vorentoe.

Sien patrone binne chaos raak. Die maan verander elke nag – vol, sekel, donker, lig – maar haar siklus keer altyd getrou terug. Verandering self is die konstante.

Vind balans tussen roetine en buigsaamheid. ’n Boom staan stewig gewortel in die grond, maar sy takke dans saam met die wind. Só oorleef hy storms. Met my wortels diep geplant in die ritmes van sorg en gebed, kan ek ook buigsaam bly in die lewensstorms.

Laat groei uit wanorde kom. ’n Bosbrand kan alles swart en stil laat, maar dit bring voedingstowwe terug in die grond en laat nuwe lewe ontspruit. Fynbos en proteas leef juis van hierdie siklus.

Sien skoonheid in onvolmaaktheid. Berge is nie reguit of simmetries nie – hul kranse is ongelyk, hul valleie oneweredig. En dit is juis wat hulle majestueus maak.

Aan die einde van die dag

Orde en Chaos, soos Geloof en Angs, is nie altyd in stryd nie. Soms werk hulle saam om nuwe moontlikhede te bring. Wanneer ek leer om hierdie paradoks te omhels, kom daar ’n stilte in my tot rus. Selfs binne wanorde begin patrone sigbaar word. Wat seker is, word liggies vasgehou, terwyl dit wat nie beheer kan word nie, geleidelik gelos word. Skoonheid verskyn in onvolmaaktheid, ritme kom uit chaos, en betekenis word gevind in elke draai van die pad.

Ek moet nie teen die ritme van die heelal te veg nie. Dit is beter as ek leer om saam te dans.

Groete

Emsia